Testament polski i brytyjski – jak zabezpieczyć nieruchomość położoną w Polsce

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy zależy od jej okoliczności, treści umów, dokumentów i obowiązujących terminów. Jeżeli potrzebna jest porada lub reprezentacja, sprawę powinien ocenić wykwalifikowany polski prawnik. TwojaSprawa pomaga uporządkować dokumenty do dalszej analizy.

Masz mieszkanie albo dom w Polsce, a Twoje centrum życia jest teraz w Wielkiej Brytanii (albo odwrotnie – wracasz do Polski, ale zostawiasz majątek w UK)? To pytanie „czy mój angielski testament w ogóle zadziała na nieruchomość w Polsce" wraca u niemal każdej rodziny w tej sytuacji. Odpowiedź nie jest jednozdaniowa: forma testamentu sporządzonego w UK zwykle będzie w Polsce uznana, ale treść planu – zwłaszcza jeśli zakłada pominięcie kogoś z najbliższej rodziny – może rozbić się o instytucję nieznaną prawu angielskiemu: zachowek.

Najważniejsze informacje

Dla kogo jest ten poradnik

Spis treści

Dwa różne pytania: forma i treść testamentu

Zanim przejdziemy dalej, warto rozdzielić dwie sprawy, które w rozmowach o „testamencie na nieruchomość w Polsce" najczęściej się mieszają:

🏠

Mieszkasz za granicą, a sprawa dotyczy Polski?

Opisz sytuację — bezpłatnie ocenimy i dobierzemy polskiego adwokata lub radcę prawnego. Sprawy prowadzone zdalnie, na podstawie pełnomocnictwa.

Bezpłatna analiza sprawy
  1. Czy dokument w ogóle jest ważny jako testament – to pytanie o formę. Odpowiada na nie konwencja haska z 1961 r.
  2. Czyje prawo decyduje, co wolno w testamencie zapisać – np. czy można pominąć dziecko, czy trzeba mu zostawić zachowek – to pytanie o prawo właściwe dla treści spadku. Odpowiada na nie rozporządzenie UE 650/2012 (dla spraw rozpoznawanych przez polski sąd lub notariusza) albo angielskie prawo prywatne międzynarodowe (dla spraw rozpoznawanych po stronie brytyjskiej).

Testament może być więc formalnie ważny, a jednocześnie jego treść – np. całkowite pominięcie dorosłego dziecka – może w Polsce nie „zamknąć sprawy", bo pominięta osoba zachowa roszczenie o zachowek, jeśli to prawo polskie okaże się właściwe dla spadku.

Czy testament angielski „zadziała" na nieruchomość w Polsce

Krótka odpowiedź: co do formy – najprawdopodobniej tak, dzięki konwencji haskiej z 5 października 1961 r. o formie rozporządzeń testamentowych. Zarówno Polska (przystąpienie w 1969 r.), jak i Wielka Brytania (ratyfikacja w 1963 r.) są jej stronami.

Konwencja nie ocenia treści testamentu – tylko jego formę. Testament sporządzony zgodnie z prawem miejsca, w którym go sporządzono, prawem obywatelstwa testatora lub prawem jego zamieszkania (w chwili sporządzenia lub śmierci) będzie formalnie uznany w drugim kraju. Oznacza to, że angielski testament sporządzony w formie przewidzianej prawem angielskim (np. podpisany w obecności dwóch świadków) polski notariusz czy sąd co do zasady uzna za ważny co do formy.

Problem pojawia się gdzie indziej: czy treść tego testamentu da się w pełni zrealizować wobec nieruchomości w Polsce, jeśli to prawo polskie okaże się prawem właściwym dla spadku (patrz niżej) – a prawo polskie zna instytucję zachowku, której angielskie prawo spadkowe nie przewiduje w tej samej postaci.

Jakie prawo rządzi Twoim spadkiem – rozporządzenie 650/2012

Dla spraw spadkowych rozpoznawanych przez polski sąd lub notariusza (np. bo w Polsce leży nieruchomość) kluczowe jest unijne rozporządzenie nr 650/2012:

Co to znaczy w praktyce dla nieruchomości w Polsce? Jeśli Polak wyjechał do UK i tam ma centrum życia w chwili śmierci, o jego spadku (także o mieszkaniu w Polsce) co do zasady zdecyduje prawo angielskie – chyba że w testamencie wybierze prawo polskie. Jeśli obywatel UK przeniósł się na stałe do Polski, zwykle zadecyduje prawo polskie – chyba że w testamencie wybierze prawo angielskie. Wybór prawa w testamencie jest więc realnym narzędziem planowania, ale musi być wyraźnie sformułowany i zgodny z wymogami formy.

Zachowek – pułapka dla planu w stylu angielskim

Prawo angielskie daje testatorowi bardzo dużą swobodę – można w zasadzie pominąć każdego, łącznie z dziećmi (choć bliscy mogą w UK dochodzić roszczeń na innej podstawie, np. Inheritance Act, co jest zagadnieniem odrębnym od prawa polskiego i nie jest tu omawiane). Prawo polskie działa inaczej.

Zachowek przysługuje zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, gdyby nie było testamentu. Wysokość zachowku to:

To roszczenie pieniężne przeciwko spadkobiercy (albo obdarowanemu), a nie prawo do udziału w samej nieruchomości – ale jeśli w spadku jest głównie nieruchomość, spadkobierca może być zmuszony ją sprzedać lub obciążyć kredytem, żeby spłacić uprawnionego do zachowku.

Dlaczego to pułapka dla planu „po angielsku"? Jeśli obywatel UK sporządzi w Anglii testament pomijający np. dorosłe dziecko z pierwszego małżeństwa – co w prawie angielskim jest jak najbardziej możliwe – a prawem właściwym dla spadku (bo tak wynika z miejsca zwykłego pobytu lub z wyboru prawa) okaże się prawo polskie, pominięte dziecko zachowa roszczenie o zachowek wobec majątku objętego tym prawem, w tym wobec nieruchomości w Polsce. Plan, który w UK „by zadziałał", w Polsce rodzi spór.

Wydziedziczenie (czyli pozbawienie także prawa do zachowku, nie tylko powołania do spadku) jest w prawie polskim możliwe wyłącznie z jednej z trzech ustawowych przyczyn: rażącego naruszenia zasad współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy, popełnienia przeciwko spadkodawcy lub najbliższej rodzinie ciężkiego przestępstwa albo dopuszczenia się obrazy czci, lub uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych. Przyczyna musi wynikać z treści samego testamentu, a przebaczenie przez spadkodawcę wyłącza możliwość wydziedziczenia. Samo „chcę pominąć to dziecko" bez jednej z tych przyczyn nie pozbawia zachowku.

Kiedy potrzebne są dwa testamenty

Wiele rodzin z majątkiem w dwóch krajach decyduje się na dwa osobne testamenty – jeden obejmujący majątek w Polsce (sporządzony wg prawa polskiego, najlepiej u polskiego notariusza), drugi obejmujący majątek w UK (sporządzony wg prawa angielskiego). To rozwiązanie bywa praktyczne, bo:

Na co uważać przy dwóch testamentach:

Formy testamentu dostępne w Polsce

Jeśli decydujesz się na osobny testament obejmujący majątek w Polsce, prawo polskie przewiduje kilka form testamentu zwykłego:

Zezwolenie MSWiA przy dziedziczeniu testamentowym przez cudzoziemca

To element, o którym rodziny polsko-brytyjskie często zapominają, planując testament: sposób nabycia nieruchomości ma znaczenie dla obowiązku zezwolenia MSWiA.

To istotny argument praktyczny: jeśli Twoim celem jest, by konkretna osoba (np. obywatel UK spoza kręgu ustawowych spadkobierców, np. partner niemałżeński) odziedziczyła nieruchomość w Polsce na podstawie testamentu, trzeba z wyprzedzeniem zaplanować, kto i kiedy złoży wniosek o zezwolenie MSWiA po otwarciu spadku – bo przegapienie dwuletniego terminu zmienia wynik całej sprawy.

Warto też pamiętać, że partner niemałżeński (konkubent) w ogóle nie dziedziczy ustawowo – krąg spadkobierców ustawowych ogranicza się do małżonka, zstępnych, rodziców, rodzeństwa, dziadków i w ostateczności gminy/Skarbu Państwa. Jedyną drogą, by partner odziedziczył nieruchomość w Polsce, jest testament lub zapis windykacyjny – co dodatkowo podnosi znaczenie właściwie sporządzonego dokumentu i pilnowania terminu na zezwolenie MSWiA. Więcej o samych zasadach nabywania nieruchomości przez cudzoziemców i wyjątkach od zezwolenia znajdziesz w poradniku o zakupie nieruchomości przez parę polsko-brytyjską i formach własności.

Wymagane dokumenty

Przy planowaniu testamentu obejmującego nieruchomość w Polsce warto mieć przygotowane:

Najczęstsze błędy i ryzyka

  1. Założenie, że angielski testament „załatwia" nieruchomość w Polsce w całości. Forma bywa uznana, ale treść (np. pominięcie dziecka) może zderzyć się z zachowkiem, jeśli prawem właściwym dla spadku okaże się prawo polskie.
  2. Brak świadomego wyboru prawa w testamencie. Bez wyraźnego wyboru prawa ojczystego (art. 22 rozporządzenia 650/2012) o spadku decyduje prawo miejsca ostatniego zwykłego pobytu – co bywa zaskoczeniem, jeśli ktoś mieszkał w Polsce „tymczasowo", a jednak stało się to jego centrum życia.
  3. Sporządzenie dwóch testamentów bez konsultacji między prawnikami z obu krajów – ryzyko, że nowszy testament nieświadomie odwoła starszy w całości.
  4. Pominięcie terminu 2 lat na zezwolenie MSWiA przy dziedziczeniu testamentowym. Nawet ważny testament nie przełoży się na własność nieruchomości, jeśli nikt nie wystąpi o zezwolenie w terminie.
  5. Zabezpieczanie partnera niemałżeńskiego wyłącznie „na słowo". Bez testamentu lub zapisu windykacyjnego konkubent nie dziedziczy nieruchomości w Polsce w ogóle.
  6. Ignorowanie zachowku przy planowaniu spłaty rodziny. Spadkobierca, który ma spłacić uprawnionych do zachowku z majątku niepłynnego (np. samej nieruchomości), może być zmuszony do jej sprzedaży pod presją terminu.

Checklista

Najczęściej zadawane pytania

Czy mój testament sporządzony u brytyjskiego solicitora będzie ważny w Polsce? Co do formy – najprawdopodobniej tak, dzięki konwencji haskiej z 1961 r. o formie rozporządzeń testamentowych, której stronami są Polska i Wielka Brytania. Ważność formy nie oznacza jednak automatycznie, że cała treść testamentu „zadziała" bez ograniczeń wobec nieruchomości w Polsce – zależy to od tego, jakie prawo jest właściwe dla treści spadku i czy w grę wchodzi zachowek.

Czym różni się zachowek od tego, co znam z prawa angielskiego? Prawo angielskie generalnie pozwala pominąć bliskich w testamencie (choć mogą oni dochodzić roszczeń na innej podstawie w UK). Prawo polskie przyznaje zstępnym, małżonkowi i rodzicom roszczenie pieniężne – zachowek – niezależnie od treści testamentu, chyba że doszło do skutecznego wydziedziczenia z jednej z trzech ustawowych przyczyn. To fundamentalna różnica systemowa, którą trzeba uwzględnić przy planowaniu majątku obejmującego nieruchomość w Polsce.

Czy mogę wybrać, żeby o moim spadku decydowało prawo angielskie, mimo że mieszkam w Polsce? Rozporządzenie UE 650/2012 pozwala w testamencie wybrać jako prawo właściwe dla całości spadku prawo państwa, którego obywatelstwo się posiada – w chwili wyboru albo w chwili śmierci. Obywatel UK mieszkający w Polsce może więc wybrać prawo angielskie dla całości swojego spadku, co wymaga jednak precyzyjnego sformułowania w testamencie i konsultacji prawnej, bo dotyczy „całości spraw spadkowych", nie tylko nieruchomości.

Czy potrzebuję dwóch testamentów, jeśli mam majątek i w Polsce, i w UK? Niekoniecznie, ale to częste i praktyczne rozwiązanie – ułatwia postępowanie w każdym kraju osobno. Wymaga jednak starannego zredagowania obu dokumentów, tak by nie odwoływały się nawzajem w niezamierzony sposób, i skonsultowania z prawnikami po obu stronach.

Co się stanie, jeśli mój testament zostawia nieruchomość w Polsce osobie spoza kręgu spadkobierców ustawowych, a ona nie wystąpi o zezwolenie MSWiA na czas? Jeśli cudzoziemiec, który ma odziedziczyć nieruchomość na podstawie testamentu, nie złoży wniosku o zezwolenie ministra właściwego do spraw wewnętrznych w ciągu 2 lat od otwarcia spadku, własność nieruchomości nabywają osoby powołane do spadku z ustawy. To może całkowicie zmienić skutek testamentu wobec samej nieruchomości, mimo że testament jako dokument pozostaje ważny.

Czy zakup nieruchomości w Polsce daje mojemu partnerowi z UK prawo pobytu? Nie. Zakup nieruchomości w Polsce (bez względu na jej typ) nie daje samodzielnie żadnego prawa pobytu w Polsce ani w UE – kwestię tę regulują odrębne przepisy o cudzoziemcach.

Czy partner niemałżeński może w ogóle odziedziczyć moją nieruchomość w Polsce? Tylko na podstawie testamentu lub zapisu windykacyjnego. Dziedziczenie ustawowe obejmuje wyłącznie małżonka, zstępnych, rodziców, rodzeństwo, dziadków oraz w ostateczności gminę/Skarb Państwa – partner spoza związku małżeńskiego nie jest w tym kręgu.

Terminy i przedawnienie

Jeśli Twoja sytuacja obejmuje nieruchomość w Polsce i majątek lub spadkobierców w UK, TwojaSprawa pomoże Ci uporządkować dokumenty (odpis KW, dane spadkobierców, istniejące testamenty) przed spotkaniem z prawnikiem – możesz poprosić o bezpłatną wstępną ocenę sprawy.

Powiązane poradniki

Read this guide in English: Polish and British Wills: Protecting Property Located in Poland

Źródła

Informacje zweryfikowano: 11 lipca 2026 r.

Masz podobną sprawę? Zgłoś ją — bezpłatnie

Mieszkasz w UK, a sprawa dotyczy Polski? Opisz ją — wstępnie ocenimy i skojarzymy Cię z regulowanym polskim adwokatem lub radcą prawnym. Sprawę można prowadzić zdalnie, na podstawie pełnomocnictwa.

Bezpłatna analiza →