Nostryfikacja dyplomu z Anglii i uznanie kwalifikacji z UK w Polsce

Wracasz z UK do Polski z brytyjskim dyplomem, licencjatem albo maturą (A-levels, GCSE) i chcesz nim posłużyć się przy pracy, dalszych studiach albo wykonywaniu zawodu regulowanego? Zanim polski pracodawca, uczelnia albo samorząd zawodowy uzna Twój dokument, często trzeba przejść formalną procedurę — nostryfikację dyplomu z Anglii albo uznanie kwalifikacji zawodowych. To nie jest jedna, uniwersalna ścieżka: co innego oznacza uznanie z mocy prawa, co innego nostryfikacja przez uczelnię, a jeszcze co innego uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodu regulowanego. W tym artykule wyjaśniam, kiedy który tryb ma zastosowanie i jak przygotować się do złożenia wniosku, mieszkając nadal w Wielkiej Brytanii albo już po powrocie do Polski.

Uznanie z mocy prawa a nostryfikacja — kluczowa różnica

Pierwsze pytanie, jakie warto sobie zadać, brzmi: czy mój dyplom w ogóle wymaga formalnej procedury, czy jest uznawany automatycznie?

Uznanie z mocy prawa dotyczy przede wszystkim dyplomów ukończenia studiów wydanych w krajach, z którymi Polskę łączą umowy międzynarodowe o wzajemnym uznawaniu wykształcenia, oraz — w określonych przypadkach — dyplomów objętych przepisami unijnymi lub porozumieniami dwustronnymi. Jeżeli dyplom podlega uznaniu z mocy prawa albo umowy międzynarodowej, dodatkowe postępowanie nostryfikacyjne nie jest potrzebne — dokument traktuje się tak, jak polski dyplom.

Nostryfikacja to natomiast formalne postępowanie administracyjne prowadzone przez polską uczelnię, potwierdzające, że zagraniczny dyplom odpowiada polskiemu dyplomowi ukończenia studiów określonego poziomu i profilu. Jest potrzebna wtedy, gdy dyplom nie korzysta z automatycznego uznania — a to, czy tak jest w przypadku konkretnego dyplomu brytyjskiego, zależy od uczelni, kierunku i okresu, w którym dyplom został wydany.

Podstawą prawną dla obu ścieżek jest ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a szczegóły procedury nostryfikacyjnej określa rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki wykonujące tę ustawę.

**** Po brexicie (od 1 stycznia 2021 r.) status dyplomów brytyjskich mógł się zmienić w zakresie automatycznego uznawania w ramach mechanizmów unijnych — przed złożeniem wniosku warto to zweryfikować bezpośrednio w wybranej uczelni lub w NAWA, ponieważ zasady mogą różnić się w zależności od daty wydania dyplomu i kierunku studiów.

Nostryfikacja dyplomu przez uczelnię — jak wygląda procedura

Postępowanie nostryfikacyjne prowadzi wskazana uczelnia akademicka, uprawniona do nadawania stopnia doktora w dyscyplinie zbliżonej do kierunku dyplomu — nie każda uczelnia w Polsce może nostryfikować każdy dyplom. Lista uczelni uprawnionych do prowadzenia nostryfikacji jest ogłaszana przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego.

Postępowanie wszczyna się na wniosek osoby zainteresowanej. Do wniosku dołącza się zwykle:

• oryginał dyplomu ukończenia studiów wraz z suplementem (jeśli był wydany) lub innym dokumentem opisującym przebieg studiów;
• tłumaczenie przysięgłe dyplomu i dokumentów towarzyszących na język polski;
• dokument potwierdzający tożsamość wnioskodawcy;
• **** dowód uiszczenia opłaty za postępowanie nostryfikacyjne — wysokość opłaty ustala uczelnia we własnym zakresie (opłata nie może przekroczyć progu wskazanego w przepisach), dlatego kwotę należy potwierdzić bezpośrednio w wybranej uczelni.

Uczelnia porównuje program studiów, efekty uczenia się i czas trwania nauki w Wielkiej Brytanii z odpowiadającym kierunkiem w Polsce. W razie wątpliwości może zażądać dodatkowych dokumentów, zdania egzaminów uzupełniających albo przedstawienia dodatkowych zaświadczeń od brytyjskiej uczelni. Postępowanie kończy się zaświadczeniem stwierdzającym równoważność dyplomu zagranicznego z polskim dyplomem ukończenia studiów określonego poziomu, albo odmową.

Osobną kwestią jest uznanie stopnia naukowego uzyskanego w UK (np. PhD) — to również odrębne postępowanie nostryfikacyjne, prowadzone przez uprawnioną uczelnię lub instytut, na podstawie tej samej ustawy, ale według innych kryteriów niż przy dyplomie licencjackim czy magisterskim.

Uznanie kwalifikacji zawodowych — zawody regulowane

Jeżeli chcesz w Polsce wykonywać zawód regulowany — czyli taki, do którego wykonywania przepisy wymagają określonych kwalifikacji i wpisu do odpowiedniego rejestru lub samorządu zawodowego (np. zawody medyczne, prawnicze, budowlane, niektóre zawody techniczne) — sama nostryfikacja dyplomu może nie wystarczyć. Potrzebne jest wtedy odrębne postępowanie w sprawie uznania kwalifikacji zawodowych, prowadzone przez właściwy organ lub samorząd zawodowy odpowiedzialny za dany zawód w Polsce (np. odpowiednia izba zawodowa, minister właściwy dla danego zawodu).

To postępowanie ocenia nie tylko sam dyplom, ale całość kwalifikacji: wykształcenie, odbyte szkolenia, staże i doświadczenie zawodowe zdobyte w Wielkiej Brytanii. Organ może:

• uznać kwalifikacje w pełni i dopuścić do wykonywania zawodu na tych samych zasadach co osobę z polskimi kwalifikacjami;
• zażądać stażu adaptacyjnego albo testu umiejętności uzupełniającego różnice programowe;
• odmówić uznania, jeśli różnice są zbyt duże.

**** Konkretna procedura, właściwy organ, wymagane dokumenty i terminy różnią się w zależności od zawodu — przed złożeniem wniosku warto ustalić z właściwym samorządem zawodowym lub ministerstwem nadzorującym dany zawód, jaka ścieżka i jakie dokumenty obowiązują po brexicie dla kwalifikacji zdobytych w UK.

Świadectwo maturalne z UK a rekrutacja na studia w Polsce

Osobna sytuacja dotyczy osób, które ukończyły szkołę średnią w UK (np. z wynikami A-levels, GCSE albo świadectwem IB uzyskanym w brytyjskiej szkole) i chcą studiować w Polsce. Tu decyzję o dopuszczeniu kandydata do rekrutacji podejmuje polska uczelnia, do której kandydat aplikuje — nie ma tu jednego, scentralizowanego postępowania nostryfikacyjnego jak przy dyplomach wyższych uczelni.

Uczelnie w Polsce zwykle wymagają od kandydata z zagranicznym świadectwem maturalnym:

• tłumaczenia przysięgłego świadectwa i wykazu ocen (transkryptu) na język polski;
• informacji, czy świadectwo uprawnia do podjęcia studiów wyższych w kraju wydania (co samo w sobie bywa przedmiotem weryfikacji przez dział rekrutacji);
• w niektórych przypadkach — zaświadczenia lub opinii dotyczącej poziomu i zakresu ukończonej edukacji, jeśli uczelnia poweźmie wątpliwości co do równoważności z polską maturą.

**** Zasady przyjmowania świadectw zagranicznych różnią się między uczelniami i kierunkami — niektóre uczelnie prowadzą własną weryfikację, inne odsyłają do procedury nostryfikacji świadectwa. Warto to ustalić bezpośrednio w dziale rekrutacji wybranej uczelni przed złożeniem dokumentów, ponieważ terminy rekrutacyjne bywają krótkie.

Rola NAWA i tłumaczeń przysięgłych

Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej (NAWA) pełni funkcję informacyjną i pomocniczą w sprawach uznawalności wykształcenia zdobytego za granicą — prowadzi punkt informacyjny dla osób planujących uznanie dyplomu lub świadectwa w Polsce oraz publikuje informacje o zasadach uznawalności wykształcenia z poszczególnych krajów, w tym z Wielkiej Brytanii. NAWA nie zastępuje jednak uczelni ani samorządu zawodowego w wydawaniu decyzji — to punkt konsultacyjny, a nie organ prowadzący postępowanie nostryfikacyjne.

Niezależnie od wybranej ścieżki — nostryfikacja dyplomu, uznanie kwalifikacji zawodowych czy rekrutacja na studia — niemal zawsze potrzebne będzie tłumaczenie przysięgłe dokumentów brytyjskich na język polski: dyplomu, suplementu, świadectwa maturalnego, wykazu ocen czy zaświadczeń o odbytych praktykach. Tłumaczenie musi pochodzić od tłumacza przysięgłego wpisanego na polską listę (lub — w niektórych sytuacjach — być poświadczone przez polskiego konsula). Zakres i sposób przygotowania takich tłumaczeń, gdy dokumenty pochodzą z UK, opisaliśmy szerzej w artykule o tłumaczeniu dokumentów z UK do Polski.

Jak przeprowadzić sprawę, mieszkając jeszcze w UK

Wiele osób zaczyna kompletować dokumenty do nostryfikacji lub uznania kwalifikacji, zanim jeszcze wróci do Polski na stałe. To ma sens — zebranie dyplomu, suplementu, zaświadczeń od brytyjskiej uczelni czy pracodawcy bywa łatwiejsze, gdy nadal jest się na miejscu w UK.

Typowy porządek działań wygląda tak:

1. Ustalasz właściwą ścieżkę — czy Twój dyplom podlega uznaniu z mocy prawa, czy wymaga nostryfikacji przez uczelnię, i czy dodatkowo potrzebne jest uznanie kwalifikacji zawodowych (przy zawodach regulowanych).
2. Kompletujesz dokumenty źródłowe w UK — oryginał dyplomu, suplement, wykaz ocen, świadectwo maturalne, zaświadczenia o praktykach czy stażu zawodowym.
3. Zlecasz tłumaczenie przysięgłe — może to zrobić tłumacz przysięgły w Polsce (dokumenty można przesłać elektronicznie lub pocztą) albo, w niektórych sytuacjach, polski konsulat w UK.
4. Składasz wniosek — do wybranej uczelni (nostryfikacja), do właściwego samorządu zawodowego (uznanie kwalifikacji) albo do działu rekrutacji uczelni (świadectwo maturalne). Jeśli nie chcesz robić tego osobiście, może to zrobić w Twoim imieniu pełnomocnik na podstawie pełnomocnictwa podpisanego w UK.
5. Odbierasz decyzję lub zaświadczenie — dokument, którym posłużysz się przy zatrudnieniu, dalszych studiach lub wpisie do samorządu zawodowego.

Pełnomocnik — adwokat lub radca prawny w Polsce — może poprowadzić korespondencję z uczelnią czy samorządem zawodowym, odpowiadać na wezwania do uzupełnienia braków i pilnować terminów, podczas gdy Ty jesteś nadal w Wielkiej Brytanii. To rozwiązanie przydaje się zwłaszcza wtedy, gdy sprawa zbiega się z innymi formalnościami powrotu do Polski — np. transkrypcją aktów stanu cywilnego zdarzeń, które miały miejsce w UK. Więcej o tej procedurze w artykule o transkrypcji aktu z UK do polskiego USC.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy każdy dyplom z Anglii wymaga nostryfikacji w Polsce? Nie. Część dyplomów podlega uznaniu z mocy prawa lub na podstawie umów międzynarodowych i nie wymaga odrębnego postępowania nostryfikacyjnego. To, czy konkretny dyplom wymaga nostryfikacji, zależy od uczelni, kierunku i okresu wydania — warto to ustalić przed złożeniem wniosku. **** aktualny status po brexicie dla konkretnego przypadku.

Kto przeprowadza nostryfikację dyplomu? Nostryfikację prowadzi uczelnia akademicka uprawniona do nadawania stopnia doktora w dyscyplinie zbliżonej do kierunku dyplomu, na podstawie ustawy — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz wykonującego ją rozporządzenia.

Czy nostryfikacja dyplomu wystarczy, żeby wykonywać zawód w Polsce? Nie zawsze. Przy zawodach regulowanych (np. medycznych, prawniczych, niektórych technicznych) potrzebne jest dodatkowo odrębne postępowanie w sprawie uznania kwalifikacji zawodowych, prowadzone przez właściwy samorząd zawodowy lub organ nadzorujący dany zawód.

Czy moje świadectwo maturalne z UK (A-levels) zostanie uznane przy rekrutacji na studia w Polsce? Decyzję podejmuje uczelnia, do której aplikujesz — zasady różnią się między uczelniami i kierunkami. Zwykle wymagane jest tłumaczenie przysięgłe świadectwa i wykazu ocen. **** szczegółowe wymagania konkretnej uczelni przed złożeniem dokumentów.

Czy NAWA wydaje decyzje o uznaniu dyplomu? Nie. NAWA pełni funkcję informacyjną — udziela informacji o zasadach uznawalności wykształcenia z danego kraju, ale decyzje wydaje uczelnia (nostryfikacja) lub właściwy samorząd zawodowy (uznanie kwalifikacji zawodowych).

Czy mogę załatwić nostryfikację, mieszkając jeszcze w UK? Tak, w dużej części. Dokumenty można skompletować i przetłumaczyć zdalnie, a wniosek złożyć osobiście po powrocie albo przez pełnomocnika w Polsce działającego na podstawie pełnomocnictwa podpisanego w UK.

Podstawa prawna i informacje urzędowe: ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (ISAP), informacje o uznawalności wykształcenia — NAWA (nawa.gov.pl), portal gov.pl.