Zasiłek dla bezrobotnych - transfer PL-UK i formularz U1

Straciłeś pracę w Wielkiej Brytanii i wracasz do Polski - albo odwrotnie, wcześniej pracowałeś w Polsce, a teraz szukasz zatrudnienia w UK? W obu sytuacjach kluczowe pytanie brzmi: czy okresy zatrudnienia z drugiego kraju policzą się do zasiłku dla bezrobotnych, o który ubiegasz się teraz. Odpowiedzią na to pytanie jest formularz U1 (dawniej E301), a w unijnym obiegu PD U1 - dokument potwierdzający okresy ubezpieczenia i zatrudnienia, które urząd pracy w drugim kraju powinien uwzględnić przy ustalaniu prawa do świadczenia.

Poniżej tłumaczymy, czym jest ten dokument, jak zsumować okresy pracy z UK i Polski, gdzie go zdobyć i na co zwrócić uwagę po Brexicie, gdy zasady koordynacji między oboma krajami mogły się zmienić.

Czym jest dokument U1/PD U1

U1 to zaświadczenie wydawane przez instytucję ubezpieczeniową jednego kraju, które potwierdza okresy ubezpieczenia, zatrudnienia lub samozatrudnienia przebyte na jego terytorium. Dokument nie przyznaje sam w sobie żadnego świadczenia - jest wyłącznie dowodem stażu, który druga instytucja (np. polski urząd pracy albo brytyjski Jobcentre Plus) bierze pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o zasiłek dla bezrobotnych.

W obrocie między państwami Unii Europejskiej dokument ten funkcjonuje pod oznaczeniem PD U1 (Portable Document U1) - to ujednolicony formularz koordynacyjny, zastępujący dawne druki E301. W relacjach z Wielką Brytanią po Brexicie forma i tryb wymiany tego dokumentu mogą wyglądać inaczej niż w klasycznym obiegu unijnym ****.

Praktyczne znaczenie U1/PD U1 jest proste: bez niego urząd pracy w kraju, do którego wracasz lub w którym się osiedlasz, może odmówić zaliczenia zagranicznego stażu, bo nie ma jak go zweryfikować. Z dokumentem w ręku masz twardy dowód, że przez określony czas byłeś zatrudniony lub ubezpieczony w drugim państwie.

Jak zsumować okresy pracy w UK i PL do zasiłku

Mechanizm jest analogiczny do tego znanego z koordynacji emerytur - opisujemy go szerzej w artykule Sumowanie okresów ubezpieczenia PL i UK. W przypadku zasiłku dla bezrobotnych zasada sumowania okresów działa w skrócie tak:

1. Jeśli polskie przepisy wymagają określonego minimalnego okresu zatrudnienia, by nabyć prawo do zasiłku, a Twój polski staż jest zbyt krótki, urząd pracy dolicza okresy zatrudnienia w UK - pod warunkiem że je udokumentujesz (właśnie formularzem U1/PD U1).
2. Analogicznie działa to po stronie brytyjskiej, jeśli ubiegasz się o świadczenie dla bezrobotnych w UK, a masz za sobą staż w Polsce.
3. Sumowanie służy ustaleniu prawa do zasiłku - nie oznacza automatycznego przeliczenia jego wysokości na podstawie zarobków z drugiego kraju. Wysokość świadczenia z reguły zależy od przepisów i - w niektórych systemach - zarobków w kraju, który je wypłaca.

Ważne zastrzeżenie: to, jaki dokładnie warunek stażowy obowiązuje w Polsce (liczba miesięcy zatrudnienia w okresie referencyjnym) oraz jakie są aktualne zasady po stronie brytyjskiej, wymaga zweryfikowania w konkretnym stanie faktycznym ****. Kwoty i terminy przywoływane w tym artykule mają charakter poglądowy i nie mogą być traktowane jako gwarancja konkretnego wyniku.

Jak uzyskać U1 - z UK i z Polski

Dokument U1/PD U1 wydaje instytucja tego kraju, w którym byłeś zatrudniony lub ubezpieczony - nie ten, w którym składasz wniosek o zasiłek.

Jeśli pracowałeś w UK, a wracasz do Polski: - O wydanie dokumentu potwierdzającego okresy ubezpieczenia w UK występuje się do właściwej brytyjskiej instytucji odpowiedzialnej za świadczenia i National Insurance. - Warto przygotować dowody zatrudnienia: umowy o pracę, payslipy, dane dotyczące odprowadzanych składek National Insurance, ewentualne P45/P60. - Dokładna nazwa instytucji, formularz wniosku i czas oczekiwania po Brexicie mogą różnić się od procedury sprzed 2021 r. ****.

Jeśli pracowałeś w Polsce, a szukasz zasiłku w UK (lub odwrotnie - wracasz i chcesz wykazać polski staż): - Dokument potwierdzający polskie okresy ubezpieczenia wydaje ZUS na wniosek osoby zainteresowanej. - Do wniosku warto dołączyć świadectwa pracy, zaświadczenia od pracodawców oraz dane o odprowadzanych składkach. - Jeśli w Twojej historii zawodowej są luki, brakujące świadectwa pracy albo pracodawca już nie istnieje, ustalenie pełnego okresu bywa czasochłonne - to sytuacja, w której pomoc prawnika ma realną wartość.

W obu przypadkach dokument należy złożyć w urzędzie pracy tego kraju, w którym ubiegasz się o zasiłek, razem z wnioskiem o świadczenie.

Transfer i eksport zasiłku dla bezrobotnych między krajami

Osobnym zagadnieniem od sumowania okresów jest eksport (transfer) już przyznanego zasiłku - czyli sytuacja, w której osoba pobierająca zasiłek dla bezrobotnych w jednym kraju wyjeżdża do drugiego w celu poszukiwania pracy i chce nadal otrzymywać świadczenie przez określony czas.

W klasycznym modelu koordynacji unijnej taki eksport świadczenia był możliwy przez ograniczony okres (zwykle liczony w tygodniach lub miesiącach), pod warunkiem zarejestrowania się jako osoba poszukująca pracy we właściwym urzędzie w kraju docelowym w określonym terminie. Czy i w jakim zakresie ten mechanizm nadal obowiązuje w relacjach między Polską a Wielką Brytanią po zakończeniu okresu przejściowego Brexitu - w tym długość okresu eksportu, termin rejestracji i wymagane formularze - wymaga indywidualnej weryfikacji w konkretnym stanie faktycznym ****.

Nie zakładaj z góry, że transfer zasiłku między PL a UK działa dokładnie tak samo jak przed 2021 r. - zanim podejmiesz decyzję o wyjeździe z zasiłkiem, sprawdź aktualny stan sprawy z prawnikiem lub bezpośrednio we właściwym urzędzie.

Reżim po Brexicie - co się zmieniło

Wielka Brytania opuściła Unię Europejską, a od 1 stycznia 2021 r. relacje w zakresie koordynacji zabezpieczenia społecznego między UE a UK reguluje Umowa o handlu i współpracy (Trade and Cooperation Agreement) wraz z zawartym w niej Protokołem o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Protokół ten w ogólnym zarysie utrzymuje klasyczne zasady koordynacji znane z unijnego rozporządzenia o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: sumowanie okresów, ustalanie właściwego ustawodawstwa oraz - w ograniczonym zakresie - eksport niektórych świadczeń.

To, w jakim dokładnie zakresie protokół obejmuje zasiłki dla bezrobotnych (a nie tylko emerytury czy zasiłki rodzinne), jakie formularze zastąpiły dawne E301/U1 w obrocie PL-UK oraz jakie są aktualne terminy i warunki, to kwestie, które zmieniają się i wymagają sprawdzenia na dzień składania wniosku ****. Osoby, które miały okresy zatrudnienia w obu krajach jeszcze przed końcem 2020 r., mogą dodatkowo być objęte ochroną wynikającą z umowy o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE (Withdrawal Agreement) - to również element, który warto zweryfikować indywidualnie.

Gdzie się zgłosić - rola urzędu pracy

Wniosek o zasiłek dla bezrobotnych składasz zawsze w urzędzie pracy tego kraju, w którym ubiegasz się o świadczenie:

• W Polsce - właściwy powiatowy urząd pracy według miejsca zamieszkania. To on ocenia, czy spełniasz warunki krajowe, i to on - po otrzymaniu dokumentu U1/PD U1 - uwzględnia okresy zatrudnienia z UK.
• W UK - właściwa instytucja obsługująca świadczenia dla bezrobotnych, do której zgłaszasz się z dokumentem potwierdzającym polski staż.

Rola urzędu pracy nie ogranicza się do wypłaty pieniędzy - to on formalnie ocenia dokumenty koordynacyjne, może zażądać uzupełnień i wydaje decyzję, od której - w razie odmowy - przysługuje odwołanie. Jeśli urząd pominie okresy zagraniczne mimo przedstawionego U1/PD U1, warto, by decyzję przeanalizował prawnik pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów koordynacyjnych.

Całą sprawę po stronie polskiej - od kompletowania dokumentów, przez złożenie wniosku, po ewentualne odwołanie - można prowadzić zdalnie z UK, na podstawie pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi lub radcy prawnemu w Polsce. Nie musisz przyjeżdżać do kraju, żeby załatwić formalności w urzędzie pracy.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym różni się U1 od PD U1? To w praktyce ten sam typ dokumentu - zaświadczenie o okresach ubezpieczenia i zatrudnienia. U1 to nazwa formularza używana pierwotnie (także jako następca dawnego E301), a PD U1 (Portable Document U1) to ujednolicona forma stosowana w obrocie unijnym. Który dokładnie wariant obowiązuje w relacjach PL-UK po Brexicie, warto zweryfikować przed złożeniem wniosku.

Czy okresy pracy w UK liczą się do polskiego zasiłku dla bezrobotnych? Co do zasady mechanizm sumowania okresów pozwala uwzględnić zagraniczny staż przy ustalaniu prawa do zasiłku, pod warunkiem że zostanie on udokumentowany formularzem U1/PD U1. Szczegółowe progi stażowe i aktualna praktyka po Brexicie wymagają weryfikacji w konkretnej sprawie.

Czy mogę przenieść już przyznany zasiłek z Polski do UK, żeby szukać tam pracy? Klasyczny mechanizm eksportu zasiłku dla bezrobotnych na czas poszukiwania pracy w innym kraju istniał w ramach koordynacji unijnej. Czy i na jakich warunkach działa on obecnie między Polską a Wielką Brytanią, wymaga sprawdzenia aktualnego stanu prawnego - nie zakładaj z góry, że zasady sprzed Brexitu obowiązują bez zmian.

Gdzie składam wniosek o U1, jeśli pracowałem w UK? O dokument potwierdzający okresy zatrudnienia w Wielkiej Brytanii występujesz do właściwej brytyjskiej instytucji odpowiedzialnej za świadczenia i National Insurance, nie do polskiego urzędu pracy.

Czy muszę przyjechać do Polski, żeby złożyć wniosek o zasiłek? Nie. Formalności w polskim urzędzie pracy - w tym złożenie dokumentów koordynacyjnych i ewentualne odwołanie od decyzji - można poprowadzić zdalnie przez pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego) na podstawie pełnomocnictwa.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - isap.sejm.gov.pl
• Umowa o handlu i współpracy między UE a Zjednoczonym Królestwem wraz z Protokołem o koordynacji zabezpieczenia społecznego - opisywana tekstowo, bez odesłania do źródła zagranicznego; aktualny zakres wobec zasiłków dla bezrobotnych ****.
• Informacje o rejestracji osób bezrobotnych i formularzach koordynacyjnych - gov.pl

Więcej o sumowaniu okresów w kontekście emerytur - w artykule Sumowanie okresów ubezpieczenia PL i UK oraz Emerytura z Polski i UK jednocześnie - czy to możliwe.