Wypadek przy pracy w Polsce mieszkając w UK - jak dochodzić odszkodowania

Miałeś wypadek przy pracy w Polsce, a potem wyjechałeś do pracy w UK - i teraz zastanawiasz się, czy nie jest za późno, żeby cokolwiek z tym zrobić? Dobra wiadomość: sprawę można prowadzić zdalnie, bez powrotu do kraju. W tym artykule wyjaśniam, czym różni się wypadek przy pracy od wypadku komunikacyjnego, jak zdobyć kartę wypadku, na czym polega jednorazowe odszkodowanie z ZUS i kiedy warto dodatkowo wystąpić o roszczenie uzupełniające od pracodawcy.

To NIE jest wypadek komunikacyjny - najpierw rozróżnijmy sprawy

Zanim przejdziemy dalej, ważne zastrzeżenie. Jeśli szukałeś informacji o wypadku drogowym - potrąceniu, kolizji, wypadku samochodowym, gdzie odszkodowanie płaci ubezpieczyciel sprawcy z polisy OC - to inny temat. Tam mówimy o odszkodowaniu z OC sprawcy i ewentualnej utracie zdolności do pracy w wyniku takiego zdarzenia (piszemy o tym osobno w artykule Odszkodowanie za utratę zdolności do pracy po wypadku komunikacyjnym).

Ten artykuł dotyczy wypadku przy pracy - czyli zdarzenia, do którego doszło w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych: na hali produkcyjnej, na budowie, w magazynie, w drodze służbowej czy podczas wykonywania polecenia pracodawcy. W takiej sprawie w grę wchodzą dwa zupełnie inne mechanizmy:

• jednorazowe odszkodowanie z ZUS - świadczenie z ubezpieczenia wypadkowego, niezależne od tego, kto zawinił,
• ewentualne roszczenie uzupełniające od pracodawcy - jeśli to on (lub ktoś działający w jego imieniu) ponosi odpowiedzialność za zdarzenie, a świadczenie z ZUS nie pokrywa całej szkody.

Nie mylimy więc pojęć ani nie duplikujemy frazy "utrata zdolności do pracy" w kontekście wypadku drogowego - tu chodzi o odrębny reżim prawny, oparty na ustawie wypadkowej, a nie na przepisach o OC komunikacyjnym.

Czym jest wypadek przy pracy w rozumieniu ustawy

Definicję wypadku przy pracy zawiera ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zgodnie z jej art. 3 za wypadek przy pracy uznaje się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

• podczas lub w związku z wykonywaniem zwykłych czynności albo poleceń przełożonych,
• podczas lub w związku z wykonywaniem czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,
• w czasie pozostawania w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą firmy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Wypadek może zostać zakwalifikowany jako śmiertelny, ciężki albo zbiorowy - to wpływa na sposób prowadzenia postępowania powypadkowego przez pracodawcę i Państwową Inspekcję Pracy. Dla osoby poszkodowanej kluczowe jest jednak to, żeby zdarzenie zostało prawidłowo udokumentowane - bo od tego zależy dalsza droga do świadczeń.

Protokół i karta wypadku - dokument, bez którego nie ruszysz dalej

Po zdarzeniu pracodawca ma obowiązek powołać zespół powypadkowy, który ustala okoliczności i przyczyny wypadku oraz sporządza protokół powypadkowy (przy wypadku przy pracy w rozumieniu ustawy) lub kartę wypadku (m.in. przy niektórych zdarzeniach dotyczących osób niebędących pracownikami w ścisłym tego słowa znaczeniu, np. część zleceniobiorców objętych ubezpieczeniem wypadkowym).

Dlaczego ten dokument jest tak ważny:

• stanowi podstawę do złożenia wniosku o jednorazowe odszkodowanie z ZUS,
• opisuje przyczyny zdarzenia, co ma znaczenie przy ewentualnym roszczeniu uzupełniającym wobec pracodawcy,
• masz prawo zgłosić zastrzeżenia do treści protokołu - jeśli Twoim zdaniem opis okoliczności jest niepełny albo nieprawdziwy, warto to zrobić od razu, najlepiej z pomocą pełnomocnika.

Jeśli mieszkasz już w UK, a wypadek zdarzył się przed wyjazdem albo Twój pracodawca zwleka z dopełnieniem formalności, protokół lub kartę wypadku można egzekwować korespondencyjnie - pełnomocnik w Polsce może wystąpić o udostępnienie dokumentacji, a w razie sporu co do treści protokołu - reprezentować Cię w kontaktach z pracodawcą i inspekcją pracy.

Jednorazowe odszkodowanie z ZUS za uszczerbek na zdrowiu

Jeśli wypadek przy pracy spowodował stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu, przysługuje Ci prawo do wystąpienia o jednorazowe odszkodowanie z ubezpieczenia wypadkowego. Zasady reguluje wspomniana ustawa wypadkowa (rozdział o jednorazowych odszkodowaniach).

Jak to działa w praktyce:

• procent uszczerbku na zdrowiu ustala lekarz orzecznik ZUS (lub komisja lekarska ZUS) na podstawie dokumentacji medycznej i badania,
• wysokość jednorazowego odszkodowania jest iloczynem procentu uszczerbku i stawki za każdy procent - stawka ta jest okresowo ogłaszana przez ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego i **** co do aktualnej kwoty obowiązującej w dacie Twojego wniosku,
• w przypadku śmierci pracownika w wyniku wypadku przy pracy jednorazowe odszkodowanie przysługuje uprawnionym członkom rodziny - wysokość również ustalana jest według aktualnie obowiązującej stawki ****.

Wniosek o jednorazowe odszkodowanie składa się do ZUS wraz z protokołem powypadkowym (lub kartą wypadku) oraz dokumentacją medyczną. Podobnie jak przy rentach z tytułu niezdolności do pracy, jeśli nie zgadzasz się z ustalonym procentem uszczerbku albo z decyzją ZUS odmawiającą świadczenia, możesz złożyć odwołanie do sądu - zasady tego postępowania opisałem szczegółowo w artykule Odwołanie od decyzji ZUS - krok po kroku.

Warto pamiętać, że jednorazowe odszkodowanie z ZUS to świadczenie niezależne od winy - dostajesz je z tytułu samego faktu wypadku przy pracy i stwierdzonego uszczerbku, bez konieczności wykazywania, że ktoś zawinił.

Roszczenie uzupełniające od pracodawcy

Jednorazowe odszkodowanie z ZUS bardzo często nie pokrywa całej szkody - zwłaszcza gdy w grę wchodzi utracony zarobek, koszty leczenia i rehabilitacji, dojazdów, opieki osób trzecich czy zadośćuczynienie za krzywdę. W takiej sytuacji, jeśli pracodawca ponosi odpowiedzialność cywilną za zdarzenie (np. na zasadzie ryzyka - art. 435 Kodeksu cywilnego, gdy zakład jest wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody, albo na zasadzie winy - art. 415 Kodeksu cywilnego), poszkodowany może wystąpić o roszczenie uzupełniające ponad to, co wypłacił ZUS.

Typowe elementy takiego roszczenia:

• odszkodowanie za utracone zarobki i inne szkody majątkowe wynikające z wypadku,
• zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (ból, cierpienie, ograniczenia w życiu codziennym),
• zwrot kosztów leczenia, rehabilitacji, dojazdów do placówek medycznych,
• w przypadku trwałego kalectwa - ewentualna renta uzupełniająca wyrównująca różnicę między dochodami sprzed i po wypadku.

Podstawą takiego roszczenia jest zwykle ustalenie, że pracodawca naruszył przepisy BHP albo w inny sposób przyczynił się do zdarzenia - stąd tak ważna jest treść protokołu powypadkowego. Roszczenie kierowane jest bezpośrednio do pracodawcy (lub jego ubezpieczyciela OC, jeśli firma miała odpowiednią polisę), a w razie sporu - do sądu cywilnego lub sądu pracy.

Terminy i przedawnienie - na co uważać

W sprawach powypadkowych obowiązują różne terminy, w zależności od tego, o co się ubiegasz:

• wniosek o jednorazowe odszkodowanie z ZUS - formalnie nie ma sztywnego terminu na jego złożenie, ale im dłużej zwlekasz, tym trudniej o pełną dokumentację medyczną i tym trudniej powiązać obecny stan zdrowia z konkretnym zdarzeniem sprzed lat,
• odwołanie od decyzji ZUS ustalającej procent uszczerbku lub odmawiającej odszkodowania - termin miesiąca od doręczenia decyzji, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych,
• roszczenie uzupełniające od pracodawcy - jako roszczenie cywilnoprawne podlega ogólnym zasadom przedawnienia z Kodeksu cywilnego; bieg terminu i jego długość zależą od charakteru szkody i okoliczności sprawy, dlatego dokładny termin w Twojej sytuacji **** warto ustalić indywidualnie z pełnomocnikiem.

Wyjazd do UK po wypadku nie zawiesza ani nie przerywa tych terminów - dlatego jeśli od zdarzenia minęło już trochę czasu, nie zwlekaj z ustaleniem, na jakim etapie jest Twoja sprawa i czy któryś z terminów jeszcze biegnie.

Jak prowadzić sprawę zdalnie z UK

Podobnie jak przy innych sprawach ZUS-owskich, wypadek przy pracy w Polsce można rozliczyć, mieszkając w Wielkiej Brytanii - bez konieczności powrotu do kraju na stałe:

1. Pełnomocnictwo dla prawnika w Polsce. Podpisujesz je w UK i odsyłasz skanem oraz oryginałem pocztą. Pełnomocnik występuje o protokół powypadkowy, składa wniosek o jednorazowe odszkodowanie, a w razie potrzeby - roszczenie uzupełniające wobec pracodawcy lub odwołanie do sądu.
2. Dokumentacja. Przesyłasz skany dokumentacji medycznej (również brytyjskiej, np. z NHS lub od GP, jeśli kontynuowałeś leczenie po wyjeździe), protokołu powypadkowego lub karty wypadku, zaświadczeń o zatrudnieniu i ewentualnych decyzji ZUS.
3. Badanie przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską. Procent uszczerbku zwykle wymaga badania - termin można starać się dopasować do Twojego pobytu w Polsce, a tę kwestię uzgadnia pełnomocnik z ZUS.
4. Wypłata świadczenia. Jednorazowe odszkodowanie z ZUS może zostać przekazane na rachunek zagraniczny, podobnie jak inne świadczenia z ubezpieczeń społecznych wypłacane osobom mieszkającym za granicą.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym różni się wypadek przy pracy od wypadku komunikacyjnego? Wypadek przy pracy to zdarzenie związane z wykonywaniem obowiązków służbowych, rozliczane w oparciu o ustawę wypadkową i świadczenia z ZUS (jednorazowe odszkodowanie), a w niektórych sytuacjach dodatkowo roszczenie uzupełniające od pracodawcy. Wypadek komunikacyjny to zdarzenie drogowe, w którym odszkodowanie płaci ubezpieczyciel sprawcy z polisy OC - to inny reżim prawny, opisany osobno.

Jak uzyskać kartę wypadku lub protokół powypadkowy? Dokument sporządza zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę. Jeśli pracodawca zwleka albo wyjechałeś już do UK, o wydanie dokumentacji może wystąpić pełnomocnik w Polsce na podstawie pełnomocnictwa.

Ile wynosi jednorazowe odszkodowanie z ZUS za wypadek przy pracy? Zależy od procentu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu ustalonego przez lekarza orzecznika ZUS oraz od aktualnie obowiązującej stawki za każdy procent uszczerbku - konkretna kwota w Twojej sprawie ****, bo stawka jest okresowo aktualizowana.

Czy mogę żądać czegoś więcej niż jednorazowe odszkodowanie z ZUS? Tak, jeśli pracodawca ponosi odpowiedzialność cywilną za wypadek (np. naruszenie przepisów BHP), możesz wystąpić o roszczenie uzupełniające - obejmujące m.in. zadośćuczynienie, utracone zarobki i koszty leczenia ponad to, co wypłacił ZUS.

Czy wyjazd do UK po wypadku przy pracy wpływa na moje prawa? Sam wyjazd nie pozbawia Cię prawa do jednorazowego odszkodowania ani do roszczenia od pracodawcy. Warto jednak pamiętać o terminach - zwłaszcza o miesięcznym terminie na odwołanie od decyzji ZUS - i o tym, że dokumentację medyczną łatwiej zebrać, gdy sprawa jest świeża.

Podstawa prawna i więcej informacji: Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (ISAP) oraz informacje o jednorazowym odszkodowaniu z tytułu wypadku przy pracy na gov.pl.