Odrzucenie spadku z zagranicy — masz 6 miesięcy. Jak liczyć termin i co zrobić z UK
Telefon z Polski: zmarł ojciec, wujek, babcia. Do żałoby dochodzi zdanie, które wywraca spokój: „zostały długi". Mieszkasz w Anglii, do sądu w Polsce nie dojedziesz w tym tygodniu, a gdzieś z tyłu głowy tyka termin, o którym wiesz tylko tyle, że jest krótki.
Termin faktycznie jest krótki: sześć miesięcy. Ale liczy się go inaczej, niż większość osób zakłada, i od 2023 r. istnieją dwa przepisy, które realnie ratują ludzi mieszkających za granicą. Ten tekst wyjaśnia, od kiedy biegnie zegar, jak go zatrzymać bez przyjazdu do Polski i co zrobić, gdy w grę wchodzą dzieci.
Materiał informacyjny — nie jest poradą prawną. Twoja Sprawa nie jest kancelarią. Każdy spadek wymaga indywidualnej oceny: skład majątku, krąg spadkobierców i daty potrafią całkowicie zmienić wnioski. Ocenę prawną i prowadzenie sprawy wykonuje współpracujący adwokat lub radca prawny w Polsce.
Od kiedy liczy się sześć miesięcy (to nie jest data śmierci)
Najczęstszy błąd polega na odliczaniu od dnia śmierci. Przepis mówi co innego:
Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. — art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego
„Tytuł powołania" to podstawa, z której dziedziczysz — ustawa albo testament. Dla dziecka spadkodawcy zwykle będzie to rzeczywiście dzień śmierci, bo o pokrewieństwie wiedziało od zawsze. Ale dla dalszej rodziny bieg terminu zaczyna się później — na przykład w dniu, w którym dowiedziałeś się, że bliżsi krewni spadek odrzucili i dziedziczenie przeszło na Ciebie. To dlatego w rodzinach mieszkających w kilku krajach terminy poszczególnych osób bywają przesunięte o tygodnie albo miesiące.
⚠️ Ustalenie własnej daty początkowej to pierwsza rzecz do wyjaśnienia z prawnikiem — od niej zależy wszystko inne, a pomyłka w tę stronę bywa nieodwracalna.
Co się stanie, jeśli nic nie zrobisz (nie to, co myślisz)
Krąży przekonanie, że milczenie oznacza odziedziczenie długów całym majątkiem. Od 18 października 2015 r. to nieprawda.
Mieszkasz za granicą, a sprawa dotyczy Polski?
Opisz sytuację — bezpłatnie ocenimy i dobierzemy polskiego adwokata lub radcę prawnego. Sprawy prowadzone zdalnie, na podstawie pełnomocnictwa.
Bezpłatna analiza sprawyBrak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. — art. 1015 § 2 KC, w brzmieniu nadanym ustawą z 20.03.2015 (Dz.U. 2015 poz. 539)
Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że za długi spadkowe odpowiadasz tylko do wartości tego, co odziedziczyłeś (art. 1031 § 2 KC). Jeśli w spadku jest 20 000 zł majątku i 300 000 zł długów, wierzyciele nie sięgną po Twoje angielskie oszczędności ponad wartość spadku.
To dobra wiadomość — ale nie jest to argument za bezczynnością. Po pierwsze, ograniczenie odpowiedzialności wymaga ustalenia stanu spadku: wykazu inwentarza albo spisu inwentarza. Po drugie, ograniczenie odpada, jeśli spadkobierca podstępnie zatai składniki majątku albo poda nieistniejące długi (art. 1031 § 2 zd. 2 KC). Po trzecie, przy spadku wyraźnie ujemnym odrzucenie zwykle jest po prostu czystsze: nie wchodzisz w postępowania, nie odbierasz pism od wierzycieli, nie tłumaczysz się z niczego.
Dwa przepisy z 2023 r., które ratują mieszkających za granicą
Nowelizacja z 28 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1615), obowiązująca od 15 listopada 2023 r., dodała do art. 1015 KC dwie jednostki, które w praktyce rozwiązują największy problem Polonii — brak czasu na dojazd i formalności.
Wystarczy zdążyć ze złożeniem wniosku, nie samego oświadczenia:
Do zachowania terminu, o którym mowa w § 1, wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. — art. 1015 § 1¹ KC
To zdejmuje presję ostatnich dni. Nie musisz zdążyć stanąć przed sądem — musisz zdążyć złożyć wniosek.
Bieg terminu zatrzymuje się, gdy czekasz na zgodę sądu:
Jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. — art. 1015 § 1² KC
Przed 2023 r. rodzice regularnie wpadali w pułapkę: sąd opiekuńczy rozpoznawał wniosek o zgodę dłużej niż pozostałe im tygodnie, a termin biegł dalej. Teraz na czas tego postępowania zegar stoi.
Dzieci urodzone w UK — kiedy potrzebna jest zgoda sądu, a kiedy nie
Jeśli odrzucisz spadek, do dziedziczenia wchodzą Twoje dzieci — także te urodzone w Wielkiej Brytanii, które nigdy w Polsce nie mieszkały. O tym najłatwiej zapomnieć, a skutek jest taki, że rodzice uwalniają się od długu, który spada na dzieci.
Ta sama nowelizacja mocno to uprościła. Zgodnie z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, odrzucenie w imieniu dziecka nie wymaga zezwolenia sądu — pod warunkiem że rodzic działa za zgodą drugiego rodzica (któremu też przysługuje władza rodzicielska w tym zakresie) albo oboje działają wspólnie.
Zezwolenie sądu nadal jest potrzebne między innymi wtedy, gdy:
- rodzice nie porozumieli się co do odrzucenia spadku w imieniu dziecka,
- spadku nie odrzucili inni zstępni tych rodziców (na przykład pełnoletnie rodzeństwo dziecka).
Składając oświadczenie w imieniu dziecka, rodzic oświadcza m.in. o przysługiwaniu mu władzy rodzicielskiej, o zgodzie drugiego rodzica, o wcześniejszym odrzuceniu spadku przez rodzica i o odrzuceniu przez innych zstępnych (art. 641 § 3¹ KPC).
⚠️ To jest dokładnie ten fragment, w którym najczęściej potrzebna jest indywidualna ocena prawnika — układ rodzinny decyduje, którą ścieżką idziecie, a pomyłka oznacza nieważne oświadczenie.
Czy trzeba przyjechać do Polski? Nie
Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo przed notariuszem (art. 1018 § 3 KC). Mieszkając w UK, masz w praktyce trzy drogi:
| Droga | Na czym polega | Kiedy ma sens |
|---|---|---|
| Pełnomocnik w Polsce | Udzielasz pełnomocnictwa (z podpisem poświadczonym), pełnomocnik składa oświadczenie i prowadzi sprawę | Najczęstsza droga przy sprawie prowadzonej przez prawnika |
| Konsulat RP | Konsul przyjmuje oświadczenie albo poświadcza podpis na pełnomocnictwie | Gdy chcesz działać osobiście; wymaga terminu w konsulacie |
| Notariusz w UK + apostille | Podpis poświadcza notary public, dokument opatruje się klauzulą apostille (FCDO), do tego tłumaczenie przysięgłe | Gdy mieszkasz daleko od konsulatu lub terminy są odległe |
Przy każdej z nich liczy się jedno: zdążyć w terminie. Rezerwacja wizyty w konsulacie potrafi trwać tygodnie, apostille i tłumaczenie też mają swój czas. Jeśli do końca Twoich sześciu miesięcy zostało mniej niż dwa, to jest moment, żeby liczyć dni, a nie planować spokojnie.
Co zrobić w tym tygodniu
- Ustal swoją datę — nie datę śmierci, tylko dzień, w którym dowiedziałeś się o powołaniu do spadku. Zapisz, skąd się dowiedziałeś (telefon, pismo z sądu, informacja od rodziny) — to bywa istotne dowodowo.
- Policz, ile zostało — skorzystaj z licznika terminu na odrzucenie spadku.
- Sprawdź, czy w grę wchodzą dzieci — jeśli masz małoletnie dzieci, ich sytuacja rozstrzyga się razem z Twoją.
- Zbierz podstawy — akt zgonu, informacja o tym, co wiadomo o majątku i długach, dane pozostałych spadkobierców.
- Skonsultuj się, zanim złożysz cokolwiek — oświadczenie o odrzuceniu jest w praktyce nieodwracalne, a uchylenie się od jego skutków jest wąskie i trudne.
Najczęstsze pytania
Czy odrzucenie spadku obejmuje też długi wobec banku i komornika? Odrzucenie oznacza, że nie jesteś spadkobiercą — nie odpowiadasz za żadne długi spadkowe, także bankowe. Przechodzą na kolejnych spadkobierców według ustawy.
Minęło już ponad pół roku, odkąd zmarł spadkodawca. Czy jest jeszcze coś do zrobienia? Niekoniecznie jest za późno: termin biegnie od dowiedzenia się o powołaniu, a nie od śmierci. Jeśli faktycznie upłynął, spadek uznaje się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza — czyli z odpowiedzialnością ograniczoną do wartości spadku. Wąską furtką pozostaje uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia (art. 1019 KC), ale wymaga wykazania błędu lub groźby i zatwierdzenia przez sąd. ⚠️ To temat wyłącznie na indywidualną ocenę prawnika.
Czy mogę najpierw sprawdzić, ile jest długów, a potem zdecydować? Możesz, ale zegar nie czeka. W praktyce robi się to równolegle: ustala się skład spadku i jednocześnie pilnuje terminu, korzystając z art. 1015 § 1¹ KC.
Czy odrzucenie spadku w Polsce wpływa na cokolwiek w UK? To dwie odrębne jurysdykcje. Spadek po osobie zmarłej w Polsce, z majątkiem w Polsce, rozstrzyga prawo polskie. Jeśli majątek jest w obu krajach, sprawa bywa złożona — wchodzi rozporządzenie UE 650/2012 i kwestia prawa właściwego. ⚠️ Wymaga indywidualnej analizy.
Podstawa prawna przywołana w tekście: art. 1015 § 1, § 1¹, § 1², § 2 KC · art. 1018 § 3 KC · art. 1019 KC · art. 1031 § 2 KC · art. 101 § 4 KRO · art. 641 § 3¹ KPC · ustawa z 20.03.2015 (Dz.U. 2015 poz. 539) · ustawa z 28.07.2023 (Dz.U. 2023 poz. 1615) · tekst jednolity KC: Dz.U. 2025 poz. 1071. Stan prawny: 2 sierpnia 2026 r. ⚠️ Treść wymaga zatwierdzenia przez prawnika (PL) przed publikacją w indeksie.