Kredyt frankowy zmarłego kredytobiorcy — co mogą zrobić spadkobiercy — infografika | Twoja Sprawa
Kredyt frankowy po śmierci kredytobiorcy: roszczenia spadkobierców, obowiązki względem banku, prawo do zwrotu i dziedziczenie długu. Praktyczny przewodnik dla rodzin.

11 min czytania

Kredyt frankowy zmarłego kredytobiorcy — co mogą zrobić spadkobiercy

Śmierć kredytobiorcy zwykle komplikuje sprawy rodziny — a jeśli pozostawił kredyt frankowy, komplikacja staje się poważnym problemem prawnym. Kredyt frankowy zmarłego kredytobiorcy wchodzi do spadku jako zobowiązanie (dług), ale jednocześnie otwiera drogę do roszczeń spadkobierców wobec banku — jeśli umowa zawierała abuzywne klauzule.

W tym artykule wyjaśniamy, co dzieje się z kredytem frankowym po śmierci kredytobiorcy, w jakim zakresie spadkobiercy odpowiadają za dług, jakie roszczenia mogą im przysługiwać wobec banku i kiedy trzeba działać szybko ze względu na terminy.

Podstawowa zasada: kredyt wchodzi do spadku jako zobowiązanie

Na początek ważny fakt: kredyt frankowy to zobowiązanie majątkowe (dług). Zgodnie z polskim prawem spadkowym (Kodeks cywilny, art. 922) do spadku wchodzi zarówno majątek (mieszkanie, samochód, konta bankowe), jak i długi. Jeśli zmarły kredytobiorca miał niespłacony kredyt, bank może dochodzić spłaty od spadkobierców — ale w granicach wyznaczonych przez sposób przyjęcia spadku.

Schematycznie:

  1. Zmarły kredytobiorca = strona umowy (dłużnik wobec banku)
  2. Jego spadkobiercy = mogą spadek przyjąć (wprost albo z dobrodziejstwem inwentarza) lub odrzucić
  3. Bank = może dochodzić spłaty od spadkobierców, w odpowiedniej procedurze i z uwzględnieniem ograniczeń odpowiedzialności

Kluczowa zmiana z 2015 r.: jeżeli spadkobierca w ustawowym terminie nie złoży żadnego oświadczenia (czyli „milczy"), to obecnie skutkuje to przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza — a więc odpowiedzialnością za długi ograniczoną do wartości stanu czynnego spadku (do wartości odziedziczonego majątku). To odwrócenie dawnej zasady, zgodnie z którą milczenie oznaczało proste przyjęcie spadku i pełną odpowiedzialność za długi.

Kto może być spadkobiercą — i kto odpowiada za dług

Odpowiedź zależy od porządku dziedziczenia (ustawa albo testament) oraz od tego, czy przeprowadzono dział spadku. Spadkobiercami ustawowymi mogą być:

Ważny punkt — odpowiedzialność solidarna do chwili działu spadku. Powszechne przekonanie, że „każdy od razu odpowiada tylko za swoją część długu", jest nieścisłe. Zgodnie z art. 1034 § 1 KC od chwili przyjęcia spadku do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe — bank może więc żądać zapłaty całości od jednego z nich, a ten, kto spłacił, może następnie żądać rozliczenia od pozostałych. Dopiero po dziale spadku spadkobiercy odpowiadają za długi w stosunku do wielkości swoich udziałów (art. 1034 § 2 KC).

Niezależnie od tego, jeśli spadek przyjęto z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiedzialność jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku — czyli do wartości tego, co faktycznie odziedziczono.

Rozliczenie kredytu frankowego w spadku — osobna sprawa

Oprócz zwykłej procedury spadkowej roszczenia frankowe mogą istnieć niezależnie. Jeśli umowa zawierała klauzule abuzywne (np. kurs CHF ustalany jednostronnie przez bank, spread z tabeli kursowej banku), spadkobiercy mogą mieć podstawy, by dochodzić:

Uchwała Sądu Najwyższego III CZP 25/22 (teoria dwóch kondykcji) oznacza, że każda ze stron ma samodzielne roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia: spadkobiercy mogą żądać zwrotu tego, co zapłacono bankowi, a bank — zwrotu wypłaconego kapitału. Rozliczenie bywa złożone rachunkowo, a jego wynik zależy od konkretnej umowy i historii spłat — ocenia to prawnik.

Cztery sytuacje — co się zmienia

1. Kredyt całkowicie spłacony (zmarły spłacił wszystkie raty)

Jeśli kredyt został już w całości spłacony, sytuacja jest prostsza: w grę wchodzi roszczenie o zwrot nienależnych świadczeń spełnionych w przeszłości, które — jako prawo majątkowe — może wchodzić do spadku.

Kluczowe pytanie: czy w ogóle warto występować z takim roszczeniem?

Może być warto, ale wiele zależy od przedawnienia. Ogólny termin przedawnienia roszczeń konsumenta to 6 lat (art. 118 KC), natomiast moment rozpoczęcia biegu w sprawach frankowych jest sporny i zależy od okoliczności.

2. Kredyt niespłacony (pozostaje dług do spłaty)

To sytuacja bardziej złożona. Spadkobiercy dziedziczą zobowiązanie (dług), ale jednocześnie mogą powoływać się na abuzywność klauzul umownych.

Opcje dla spadkobiercy:

  1. Przyjąć spadek i negocjować z bankiem — próba ugody; jej opłacalność zawsze warto porównać z możliwym wynikiem sprawy sądowej, a ugoda zwykle wiąże się ze zrzeczeniem się dalszych roszczeń
  2. Przyjąć spadek i wystąpić z pozwem — powołując się na nieuczciwy charakter klauzul przeliczeniowych i rozliczenie zgodne z uchwałą III CZP 25/22
  3. Odrzucić spadek — odrzucenie jest decyzją całościową: nie można odrzucić samych długów, zachowując aktywa; spadek przechodzi wtedy na kolejnych spadkobierców w kolejności ustawowej (w tym potencjalnie na dzieci odrzucającego)

3. Nieruchomość obciążona hipoteką

Najczęstsza sytuacja: kredyt frankowy na mieszkanie, które zmarły pozostawił w spadku.

Uwaga terminologiczna: zabezpieczeniem kredytu na nieruchomości jest hipoteka (a nie zastaw — zastaw dotyczy rzeczy ruchomych i praw). Hipoteka jest wpisana w dziale IV księgi wieczystej i obciąża nieruchomość, a nie osobę.

Ma to praktyczną konsekwencję, wbrew częstemu przekonaniu: nieruchomość obciążoną hipoteką można sprzedać bez zgody banku — hipoteka „podąża za nieruchomością", więc przechodzi na nabywcę, a bank zachowuje swoje zabezpieczenie. W praktyce transakcje takie przeprowadza się jednak zwykle w porozumieniu z bankiem (promesa, rozliczenie ceny na spłatę kredytu), bo nabywca zwykle chce nieruchomości bez obciążenia.

W tej sytuacji rodzina ma zazwyczaj trzy drogi:

  1. Spłacić kredyt z innych składników spadku — jeśli są w spadku środki
  2. Refinansować — zaciągnąć kredyt w innym banku na spłatę kredytu frankowego
  3. Sprzedać nieruchomość — zwykle z rozliczeniem ceny na spłatę kredytu i wykreśleniem hipoteki

Jednocześnie roszczenia frankowe pozostają odrębną kwestią: jeśli umowa zawierała klauzule abuzywne, to ich zakwestionowanie może wpłynąć na wysokość zobowiązania wobec banku.

4. Kredyt zaciągnięty wspólnie (np. z małżonkiem)

Jeśli kredyt zaciągnęły wspólnie dwie osoby, drugi kredytobiorca pozostaje zobowiązany wobec banku na podstawie samej umowy — niezależnie od śmierci pierwszego i niezależnie od tego, czy przyjmie spadek. Oznacza to, że jego obowiązki umowne wynikają z umowy kredytu, a kwestia spadku jest osobną warstwą rozliczeń.

Praktyczna checklista — co zrobić najpierw

  1. Przede wszystkim — uzyskaj zaświadczenie z banku o stanie spłat kredytu (czy jest spłacony, ile pozostaje do spłaty, jaki jest aktualny stan zadłużenia w CHF i w PLN)
  2. Sprawdź, czy nieruchomość w spadku jest obciążona hipoteką — dział IV księgi wieczystej
  3. Zbierz umowę kredytu, regulamin, aneksy i harmonogram — aby prawnik mógł ocenić, czy umowa zawiera klauzule abuzywne
  4. Skonsultuj z prawnikiem możliwość wystąpienia z roszczeniem wobec banku
  5. Zdecyduj, czy i jak przyjąć spadek — to istotna decyzja, zwłaszcza przy dużym zadłużeniu. Termin na złożenie oświadczenia to 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 KC); brak oświadczenia oznacza obecnie przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza

Jakie dokumenty przygotować

Gdy będziesz pracować z prawnikiem, poprosi Cię o:

Kiedy wymagana jest analiza prawnika

Zawsze — ale szczególnie w tych sytuacjach:

Nie ma standardowego rozwiązania — wszystko zależy od konkretnych warunków umowy, stanu spłat, położenia nieruchomości i liczby spadkobierców.

Najczęstsze błędy

  1. Bierne przeczekanie terminu na oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku — brak oświadczenia nie oznacza dziś przyjęcia „wprost" z pełną odpowiedzialnością za długi, lecz przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność ograniczona do wartości stanu czynnego spadku). To wciąż jednak decyzja podjęta za Ciebie — jeśli chcesz spadek odrzucić, musisz zdążyć w terminie.
  2. Zwlekanie z uporządkowaniem sprawy z bankiem — pamiętaj, że do chwili działu spadku spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe solidarnie (art. 1034 § 1 KC), a dopiero po dziale — proporcjonalnie do udziałów.
  3. Mylenie hipoteki z zastawem i przekonanie, że nieruchomości „nie wolno sprzedać" — nieruchomość obciążoną hipoteką można zbyć bez zgody banku; hipoteka przechodzi wraz z nieruchomością na nabywcę. W praktyce sprzedaż i tak organizuje się w porozumieniu z bankiem, ale to kwestia praktyki rynkowej, nie zakazu prawnego.
  4. Zgoda na propozycję banku bez sprawdzenia umowy pod kątem abuzywności — bank nie mówi o potencjalnych roszczeniach.
  5. Pominięcie możliwości unieważnienia umowy — skupianie się tylko na bieżącym długu, a ignorowanie szans na zwrot poprzednich rat.

CTA: Bezpłatna analiza

Jeśli jesteś spadkobiercą kredytobiorcy frankowego i nie wiesz, od czego zacząć — napisz do nas. Pomożemy uporządkować sytuację i zebrać dokumenty w ramach bezpłatnej analizy wstępnej, a decyzje wymagające oceny prawnej (w tym o przyjęciu albo odrzuceniu spadku) przekażemy regulowanemu polskiemu adwokatowi lub radcy prawnemu. Obsługa po polsku, także dla osób mieszkających w UK.

Napisz do nas: twojasprawa.com

FAQ

P: Czy mogę odrzucić spadek tylko dlatego, że jest kredyt frankowy?

O: Tak, spadek można odrzucić. Ale decyzja jest całościowa — nie można przyjąć mieszkania, a odrzucić długu. Po odrzuceniu spadek przechodzi na kolejne osoby w porządku dziedziczenia. Oświadczenie trzeba złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 KC).

P: Czy małżonek jest odpowiedzialny za wspólny kredyt po śmierci drugiego małżonka?

O: Jeśli kredyt był zaciągnięty wspólnie, drugi kredytobiorca pozostaje zobowiązany wobec banku na podstawie samej umowy — niezależnie od kwestii spadkowych.. Nie wyklucza to jednak dochodzenia roszczeń związanych z abuzywnością klauzul — to odrębna sprawa.

P: Czy powinienem szybko sprzedać nieruchomość, żeby uniknąć długu?

O: Sprzedaż nieruchomości nie zwalnia z długu wobec banku — zobowiązanie z umowy kredytu pozostaje, a hipoteka przechodzi na nabywcę wraz z nieruchomością. Jeśli natomiast umowa zawierała klauzule abuzywne, wysokość zobowiązania może wyglądać inaczej, niż wynika to z zestawienia banku.. Najpierw zbierz dokumenty i uzyskaj ocenę prawnika, potem decyduj.

P: Czy przedawnienie roszczeń frankowych dotyczy również spadkobiercy?

O: To złożone pytanie. Może liczyć się od śmierci, albo od innego momentu. Dlatego musisz działać szybko — nie czekaj, aż będzie za późno.

P: Co się stanie, jeśli nie spłacę kredytu?

O: Bank może m.in.: - dochodzić zapłaty od spadkobierców (do chwili działu spadku — solidarnie, art. 1034 § 1 KC; po dziale — proporcjonalnie do udziałów), - prowadzić egzekucję z nieruchomości obciążonej hipoteką, - skierować sprawę na drogę sądową.

Odpowiedzialność jest przy tym ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, jeżeli spadek przyjęto z dobrodziejstwem inwentarza.

P: Czy bank musi się zgodzić na ugodę?

O: Nie — ugoda jest dobrowolna dla obu stron i zwykle wiąże się ze zrzeczeniem się dalszych roszczeń. Przed jej podpisaniem warto porównać warunki z możliwym wynikiem sprawy sądowej; ocena opłacalności jest indywidualna i wymaga analizy prawnika.

Disclaimer

Twoja Sprawa to platforma informacyjna; nie jesteśmy kancelarią ani adwokatem/radcą prawnym i nie udzielamy porad prawnych. Artykuł ma charakter informacyjny, nie stanowi porady prawnej; każda umowa frankowa wymaga indywidualnej analizy, a wynik sprawy nie jest pewny i nie ma gwarancji rozstrzygnięcia. Orzecznictwo się zmienia — przed działaniem skonsultuj się z prawnikiem i sprawdź aktualne stanowisko SN/TSUE/UOKiK/Rzecznika Finansowego.

Powiązane artykuły

Źródła

Sprawdź swoją sprawę — bezpłatnie i po polsku

Opisz sprawę, a my wstępnie ją ocenimy i skojarzymy Cię z regulowanym polskim adwokatem lub radcą prawnym (sprawy prowadzone w Polsce).

Bezpłatna analiza →