Rozwód w Polsce mieszkając w Anglii - jurysdykcja i wybór sądu

Q: Do jakiego sądu składa się pozew o rozwód?

Do sądu okręgowego (art. 17 pkt 1 KPC). Właściwość miejscową ustala się głównie na podstawie art. 41 KPC - zwykle według ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków w Polsce.

Mieszkasz na stałe w Wielkiej Brytanii, ale chcesz przeprowadzić rozwód w Polsce? To jak najbardziej możliwe - a w wielu sytuacjach wręcz korzystniejsze niż postępowanie przed sądem angielskim. Rozwód w Polsce mieszkając za granicą rządzi się jednak własnymi zasadami jurysdykcji, które po Brexicie wyglądają inaczej niż jeszcze kilka lat temu. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy polski sąd jest właściwy, który sąd złoży pozew i jak całą sprawę poprowadzić zdalnie - bez konieczności przyjazdu do kraju.

Czy polski sąd może rozwieść małżeństwo Polaków mieszkających w UK?

Tak. Polskie prawo nie wymaga, abyś mieszkał w Polsce, żeby się tu rozwieść. Kluczowe znaczenie ma tu pojęcie jurysdykcji krajowej, czyli prawa polskiego sądu do rozpoznania sprawy.

Zasady jurysdykcji w sprawach małżeńskich reguluje art. 1103¹ Kodeksu postępowania cywilnego (KPC). Zgodnie z tym przepisem sprawa rozwodowa należy do jurysdykcji polskiego sądu między innymi wtedy, gdy oboje małżonkowie są obywatelami polskimi - i to niezależnie od tego, gdzie obecnie mieszkają.

To dla wielu polskich rodzin w Anglii najważniejsza informacja: jeśli oboje zachowaliście polskie obywatelstwo, polski sąd co do zasady jest właściwy, nawet jeśli oboje od lat mieszkacie w Londynie, Manchesterze czy Birmingham.

Jurysdykcja po Brexicie - co się zmieniło

Do końca okresu przejściowego po Brexicie sprawy rozwodowe między Polską a Wielką Brytanią rozstrzygano w oparciu o unijne przepisy o jurysdykcji (tzw. Bruksela II). Po wyjściu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej UK nie jest już objęte tym mechanizmem w relacji z Polską.

W praktyce oznacza to, że w sprawie z elementem brytyjskim polski sąd ocenia swoją właściwość na podstawie krajowych przepisów KPC o jurysdykcji, a nie rozporządzenia unijnego. Najważniejsze podstawy z art. 1103¹ KPC to między innymi:

oboje małżonkowie są obywatelami polskimi (sama ta przesłanka wystarcza),
oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce, a jedno z nich nadal je tam ma,
małżonek-powód jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce.

Warto pamiętać o jednej sytuacji szczególnej. Zgodnie z art. 1103¹ § 2 KPC jurysdykcja polska jest wyłączna, gdy oboje małżonkowie są obywatelami polskimi oraz mają w Polsce miejsce zamieszkania i zwykłego pobytu. W typowej sytuacji emigracyjnej (mieszkacie w UK) ten przepis nie znajdzie zastosowania, ale samo polskie obywatelstwo obojga nadal otwiera drogę do polskiego sądu.

Jeśli para nie ma już żadnego związku z Polską poza obywatelstwem, równolegle właściwy może być także sąd angielski. Wówczas pojawia się kwestia, gdzie złożyć pozew jako pierwszy - to decyzja, którą warto skonsultować z prawnikiem, bo ma wpływ na podział majątku i alimenty.

Który sąd w Polsce - właściwość rzeczowa i miejscowa

W Polsce sprawy o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy - wynika to z art. 17 pkt 1 KPC. Nie składasz więc pozwu do sądu rejonowego, lecz do okręgowego.

O tym, który konkretnie sąd okręgowy jest właściwy miejscowo, decyduje art. 41 KPC. Co do zasady jest to sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania w Polsce, jeżeli choć jedno z nich nadal tam mieszka lub przebywa. Gdy takiej podstawy nie ma, stosuje się dalsze reguły określone w KPC, prowadzące ostatecznie do właściwości ustalanej według miejsca zamieszkania strony pozwanej, a w ostateczności - do sądu wskazanego w przepisach szczególnych.

W praktyce dla Polaków mieszkających w Anglii oznacza to, że sądem właściwym bywa najczęściej sąd okręgowy ostatniego wspólnego adresu w Polsce. Ustalenie tego adresu i podstawy właściwości to jedno z pierwszych zadań prawnika prowadzącego sprawę.

Jak przeprowadzić rozwód w Polsce zdalnie z UK

Najczęstsza obawa naszych klientów brzmi: „czy będę musiał lecieć do Polski na każdą rozprawę?". W większości spraw nie. Postępowanie można w dużej mierze prowadzić zdalnie.

Kluczowe elementy zdalnego rozwodu to:

Pełnomocnictwo procesowe dla adwokata lub radcy prawnego w Polsce - to ono pozwala reprezentować Cię przed sądem bez Twojej osobistej obecności na każdym terminie.
Komplet dokumentów - przede wszystkim odpis aktu małżeństwa, a jeśli macie dzieci - ich akty urodzenia. Dokumenty wydane za granicą mogą wymagać tłumaczenia przysięgłego.
Pozew rozwodowy przygotowany przez prawnika i podpisany przez Ciebie jako stronę - to Ty jesteś powodem, prawnik przygotowuje i sprawdza pismo.
Udział w rozprawie - polskie sądy w sprawach rozwodowych coraz częściej dopuszczają przesłuchanie strony w trybie zdalnym (wideokonferencja) albo na podstawie pomocy prawnej. Sąd zwykle chce jednak przesłuchać przynajmniej powoda, więc Twój udział - choćby online - bywa konieczny.

Pełnomocnik zajmie się też doręczeniami, korespondencją z sądem i pilnowaniem terminów, co przy mieszkaniu za granicą jest szczególnie ważne.

Pełnomocnictwo - jak udzielić go z Anglii

Skoro mieszkasz w UK, pojawia się pytanie, jak technicznie udzielić pełnomocnictwa polskiemu prawnikowi. Masz kilka praktycznych dróg:

podpisanie pełnomocnictwa i przesłanie go pocztą do Polski,
udzielenie pełnomocnictwa za pośrednictwem konsulatu RP w Wielkiej Brytanii (poświadczenie podpisu),
w niektórych sytuacjach - poświadczenie podpisu u brytyjskiego notariusza wraz z klauzulą apostille.

To, która forma będzie wystarczająca, zależy od wymagań konkretnego sądu i charakteru sprawy. Twój prawnik w Polsce wskaże dokładnie, jak ma wyglądać dokument i jakie elementy musi zawierać, abyś nie musiał poprawiać go po raz drugi.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy mogę rozwieść się w Polsce, skoro oboje mieszkamy w Anglii? Tak, jeśli spełniona jest któraś z podstaw jurysdykcji z art. 1103¹ KPC. W przypadku gdy oboje małżonkowie są obywatelami polskimi, polski sąd co do zasady jest właściwy niezależnie od miejsca zamieszkania.

Do jakiego sądu składa się pozew o rozwód? Do sądu okręgowego (art. 17 pkt 1 KPC). Właściwość miejscową ustala się głównie na podstawie art. 41 KPC - zwykle według ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków w Polsce.

Czy muszę przyjechać do Polski na rozprawę? Często nie jest to konieczne na każdym etapie. Sprawę prowadzi pełnomocnik, a Twoje przesłuchanie może odbyć się zdalnie. Ostateczna decyzja o trybie należy jednak do sądu.

Czy rozwód w Polsce będzie ważny w Wielkiej Brytanii? Uznanie polskiego wyroku rozwodowego w UK to odrębna kwestia proceduralna, którą warto omówić z prawnikiem - reguły zależą od wewnętrznych przepisów brytyjskich, które po Brexicie uległy zmianie. Nie udzielamy w tym zakresie gwarancji - każdą sprawę oceniamy indywidualnie.

Czy potrzebuję tłumaczenia dokumentów? Dokumenty sporządzone w języku angielskim (np. brytyjskie akty stanu cywilnego) zwykle wymagają tłumaczenia przysięgłego na język polski. Prawnik pomoże ustalić, które dokumenty i w jakiej formie należy przygotować.

Powiązane artykuły

Podstawa prawna i źródła

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (art. 17, art. 41, art. 1103¹) - tekst dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (ISAP).