Rozwód a małoletnie dzieci — władza, alimenty, kontakty

Kiedy w grę wchodzi rozwód a dzieci, polski sąd nie ogranicza się do rozwiązania małżeństwa — w tym samym wyroku musi rozstrzygnąć o losie wspólnych małoletnich dzieci. To oznacza decyzje o władzy rodzicielskiej, o kontaktach z dzieckiem oraz o alimentach. Dla rodziny mieszkającej w Anglii kluczowe jest to, że całą sprawę można poprowadzić zdalnie, bez konieczności przyjazdu do Polski na każdą rozprawę.

W tym artykule wyjaśniam, co dokładnie sąd rozstrzyga, jak działa porozumienie rodzicielskie, na czym polega zasada dobra dziecka i jak ustanowić pełnomocnika w Polsce, prowadząc życie w UK.

Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym

Zgodnie z art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w wyroku orzekającym rozwód sąd obowiązkowo orzeka o trzech sprawach dotyczących wspólnego małoletniego dziecka:

władzy rodzicielskiej — komu przysługuje i w jakim zakresie;
kontaktach rodziców z dzieckiem;
alimentach — w jakiej wysokości każdy z rodziców łoży na utrzymanie i wychowanie dziecka.

To nie jest opcja, którą można pominąć. Sąd nie wyda wyroku rozwodowego, dopóki nie ureguluje sytuacji dzieci. Dotyczy to wyłącznie dzieci małoletnich — wobec dzieci pełnoletnich sąd w wyroku rozwodowym tych kwestii nie rozstrzyga (choć obowiązek alimentacyjny wobec dorosłego dziecka może trwać nadal i być dochodzony w osobnej sprawie).

Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd orzeka także o sposobie korzystania z niego na czas wspólnego zamieszkiwania po rozwodzie. Co do zasady rodzeństwo powinno wychowywać się razem, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

Władza rodzicielska — wspólna czy powierzona jednemu rodzicowi

Władza rodzicielska to ogół praw i obowiązków rodziców wobec dziecka: piecza nad osobą, zarząd majątkiem i reprezentacja. Po rozwodzie sąd może utrzymać ją po stronie obojga rodziców albo powierzyć jej wykonywanie jednemu z nich, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień wobec dziecka.

Jeżeli rodzice przedstawią zgodne porozumienie rodzicielskie (tzw. plan wychowawczy), sąd je uwzględni — o ile jest zgodne z dobrem dziecka. W takim porozumieniu rodzice sami określają, jak będą sprawować władzę i utrzymywać kontakty.

W braku porozumienia sąd, mając na względzie prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, sam rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy. Może też — gdy wymaga tego dobro dziecka — powierzyć ją jednemu rodzicowi i ograniczyć władzę drugiego. W skrajnych sytuacjach sąd może władzę rodzicielską zawiesić, ograniczyć lub pozbawić jej rodzica, ale są to instytucje odrębne, oparte na innych przesłankach (art. 109–111 KRO).

Alimenty na dziecko — od czego zależy wysokość

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 KRO — rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Wysokość alimentów zależy, zgodnie z art. 135 KRO, od dwóch czynników:

usprawiedliwionych potrzeb dziecka (wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie, edukacja, zajęcia dodatkowe);
możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego rodzica.

Liczą się realne możliwości zarobkowe, a nie tylko faktyczny dochód — rodzic nie uwolni się od obowiązku, celowo rezygnując z dobrze płatnej pracy. Co istotne, dostarczanie środków utrzymania może być częściowo realizowane przez osobiste starania o wychowanie dziecka — rodzic, który na co dzień sprawuje pieczę, wnosi swój wkład także w tej formie.

Kwoty zasądzanych alimentów są bardzo zróżnicowane i zależą od indywidualnej sytuacji — dla zobrazowania spotyka się świadczenia od kilkuset do ponad tysiąca złotych miesięcznie na dziecko, ale są to wyłącznie wartości ilustracyjne, a nie żadna „stawka". Sąd zawsze bada konkretny przypadek. Gdy jedno z rodziców mieszka i zarabia w UK, jego zarobki w funtach są brane pod uwagę przy ocenie możliwości zarobkowych.

Kontakty z dzieckiem — prawo niezależne od władzy rodzicielskiej

Kontakty z dzieckiem są odrębne od władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 113 KRO prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów ma każdy rodzic — niezależnie od tego, czy przysługuje mu pełnia władzy rodzicielskiej. Nawet rodzic z ograniczoną władzą zachowuje prawo do kontaktów, chyba że sąd osobno je ograniczy lub zakaże.

Kontakty obejmują nie tylko osobiste spotkania, ale też rozmowy telefoniczne, wideopołączenia czy korespondencję. Dla rodzin transgranicznych UK–Polska ma to ogromne znaczenie praktyczne — sąd może ustalić harmonogram uwzględniający wakacje, święta i regularny kontakt online.

Na zgodny wniosek stron sąd może w ogóle nie orzekać o utrzymywaniu kontaktów — wówczas rodzice regulują tę kwestię między sobą. Jeśli jednak później pojawi się spór, każdą z tych decyzji (władzę, alimenty, kontakty) można zmienić w osobnym postępowaniu, gdy zmienią się okoliczności.

Dobro dziecka — nadrzędna zasada

Nad wszystkimi rozstrzygnięciami dotyczącymi dzieci góruje jedna zasada: dobro dziecka. To ono decyduje, czy sąd zaakceptuje porozumienie rodziców, jak ukształtuje kontakty i komu powierzy władzę rodzicielską. Sąd może wysłuchać dziecka (stosownie do jego wieku i dojrzałości) oraz uwzględnić jego rozsądne życzenia.

W praktyce dobro dziecka oznacza dążenie do tego, by mimo rozstania rodziców dziecko zachowało więź z obojgiem, miało zapewnione bezpieczeństwo materialne i stabilność. Dlatego konflikt między rodzicami przenoszony na dziecko zawsze działa na niekorzyść strony, która go eskaluje.

Jak poprowadzić sprawę zdalnie z UK

Mieszkając w Anglii, nie musisz osobiście stawiać się w polskim sądzie na każdym etapie. Sprawę rozwodową z wątkiem dzieci można prowadzić przez pełnomocnika — adwokata lub radcę prawnego w Polsce. Kluczowe kroki:

Pełnomocnictwo — udzielasz adwokatowi lub radcy prawnego pełnomocnictwa procesowego. Może być podpisane w UK; w razie potrzeby dokument z notarialnie poświadczonym podpisem opatruje się apostille (Polska i Wielka Brytania są stronami konwencji haskiej z 1961 r.).
Dokumenty — potrzebne będą m.in. odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia dzieci, dane o dochodach (do alimentów) oraz materiały dotyczące sytuacji dzieci. Polskie dokumenty USC można uzyskać zdalnie.
Rozprawa — w sprawach rozwodowych sąd zwykle chce wysłuchać stron, ale coraz częściej dopuszcza przesłuchanie w trybie zdalnym (online) albo w drodze pomocy prawnej. Pełnomocnik reprezentuje Cię na pozostałych terminach.

Dzięki temu możesz pozostać w UK, a sprawę o dzieci, alimenty i kontakty prowadzi w Twoim imieniu prawnik w Polsce. Szczegóły jurysdykcji opisujemy w osobnym artykule, do którego linkujemy poniżej.

Warto przeczytać także:

Pełny tekst Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego znajdziesz w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (ISAP).

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy sąd musi orzec o alimentach, władzy i kontaktach, czy można je pominąć? O władzy rodzicielskiej i alimentach sąd orzeka obowiązkowo (art. 58 KRO). O kontaktach sąd może nie orzekać tylko na zgodny wniosek obojga rodziców — wtedy regulują je sami.

Czy mogę dostać rozwód, jeśli drugi rodzic mieszka w Polsce, a ja w UK? Tak. Możliwość prowadzenia sprawy w Polsce zależy od przepisów o jurysdykcji (m.in. unijne i krajowe reguły dotyczące spraw rodzinnych). Wybór właściwego sądu warto skonsultować z prawnikiem — opisujemy to w osobnym artykule o jurysdykcji.

Czy moje zarobki w funtach mają znaczenie dla alimentów? Tak. Sąd ocenia możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica niezależnie od kraju zatrudnienia. Dochód uzyskiwany w UK jest brany pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczenia.

Czym jest porozumienie rodzicielskie i czy jest obowiązkowe? To pisemny plan, w którym rodzice ustalają sposób wykonywania władzy i utrzymywania kontaktów. Nie jest bezwzględnie obowiązkowe, ale sąd je uwzględni, jeśli jest zgodne z dobrem dziecka — i często przyspiesza sprawę.

Czy ustalenia o dzieciach są ostateczne? Nie. Gdy zmienią się okoliczności (np. dochody, miejsce zamieszkania, potrzeby dziecka), władzę, alimenty i kontakty można zmienić w odrębnym postępowaniu.