Jurysdykcja w sprawach rozwodowych — Polska czy UK?

Jeśli jeden małżonek mieszka w Polsce, a drugi w UK, pojawia się fundamentalne pytanie: w którym kraju złożyć pozew o rozwód? Wybór sądu ma realny wpływ na przebieg sprawy — prawo materialne, kwestię winy, alimenty między małżonkami, a nawet podział majątku. To nie jest tylko kwestia wygody, lecz często decyzja strategiczna.

Informacja prawna: Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na czerwiec 2026 r. TwojaSprawa.com to platforma informacyjna, nie kancelaria prawna.

Podstawa prawna — Rozporządzenie Bruksela IIb (UE 2019/1111)

Polska, jako państwo UE, stosuje Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z 25 czerwca 2019 r. (Bruksela IIb) w kwestiach jurysdykcji w sprawach małżeńskich. Reguluje ono, który sąd ma prawo rozpatrywać sprawę rozwodową gdy małżonkowie są w różnych krajach UE.

⚠️ Po Brexicie UK nie stosuje Brukseli IIb. Wielka Brytania opuściła UE, więc sprawy między Polską a UK rządzą się innymi zasadami — po stronie polskiej stosuje się Brukselę IIb (do ustalenia jurysdykcji polskich sądów), ale angielski sąd będzie stosował własne przepisy (Private International Law).

Gdzie można złożyć pozew o rozwód? (art. 3 Bruksela IIb)

Jurysdykcję polskiego sądu uzasadnia jeden z poniższych warunków:

🏠

Mieszkasz za granicą, a sprawa dotyczy Polski?

Opisz sytuację — bezpłatnie ocenimy i dobierzemy polskiego adwokata lub radcę prawnego. Sprawy prowadzone zdalnie, na podstawie pełnomocnictwa.

Bezpłatna analiza sprawy
  1. Zwykłe miejsce pobytu (habitual residence) obojga małżonków jest w Polsce;
  2. Ostatnie wspólne zwykłe miejsce pobytu w Polsce i jeden małżonek nadal tam przebywa;
  3. Małżonek-pozwany ma zwykłe miejsce pobytu w Polsce;
  4. Małżonek-powód ma zwykłe miejsce pobytu w Polsce (przez rok przed złożeniem pozwu);
  5. Oboje małżonkowie są obywatelami polskimi (niezależnie od miejsca zamieszkania);
  6. W niektórych przypadkach: małżonek-powód ma zwykłe miejsce pobytu w Polsce przez 6 miesięcy (jeśli jest obywatelem polskim).

Ważne: "Zwykłe miejsce pobytu" to nie adres zameldowania ani obywatelstwo — to faktyczne centrum życia danej osoby (praca, rodzina, codzienne aktywności).

Kiedy polskie sądy mają pierwszeństwo?

Jeśli oboje małżonkowie to obywatele polscy, jurysdykcja polska jest uzasadniona nawet gdy oboje mieszkają za granicą (art. 3 lit. b Bruksela IIb). Pozew można złożyć w Polsce.

Jeśli jeden małżonek przebywa w UK (i UK jest centrum jego życia), a drugi w Polsce — oba sądy mogą być właściwe (concurrent jurisdiction). W tej sytuacji pojawia się ryzyko:

Zjawisko "racing to court" — wyścig do sądu

Gdy dwa sądy (PL i UK) mogą mieć jurysdykcję, zasada litispendencji nakazuje: sąd, który dostał pozew pierwszy, prowadzi sprawę. Drugi sąd musi się wstrzymać (art. 20 Bruksela IIb).

W praktyce ten kto złoży pozew pierwszy, wybiera forum: - Polski sąd: prawo polskie (KRiO), możliwe orzeczenie o winie, alimenaty między małżonkami na polskich zasadach; - Angielski sąd: angielskie divorce law, inne zasady "financial remedies" (podział majątku), brak pojęcia "winy" (no-fault divorce od 2022 r.).

⚠️ W UK obowiązuje od 6 kwietnia 2022 r. Divorce, Dissolution and Separation Act 2020 — no-fault divorce. Pojęcie winy zniknęło z angielskiego prawa rozwodowego. Jeśli dla Ciebie orzeczenie o winie jest ważne (bo wpływa na alimenty), pozew w Polsce może być korzystniejszy.

Które prawo materialne będzie stosowane?

Nawet jeśli jurysdykcję ma sąd polski, kwestią odrębną jest, które prawo materialne stosuje sąd (rozwiązanie małżeństwa, skutki). Tu stosuje się Rozporządzenie Rzym III (UE 1259/2010) lub autonomiczne polskie przepisy:

⚠️ Rzym III jest rozporządzeniem UE — UK nie uczestniczy. Angielski sąd stosuje własne zasady kolizyjne.

FAQ

Czy mogę wybrać sąd (forum shopping)? W pewnym zakresie tak — jeśli oboje sądy (PL i UK) mają potencjalną jurysdykcję, ten kto złoży pozew pierwszy decyduje, gdzie toczy się sprawa. To wymaga szybkiej decyzji i najlepiej konsultacji z prawnikiem.

Co jeśli oboje mieszkamy w UK od wielu lat? Jeśli centrum życia obojga to UK, angielski sąd ma jurysdykcję na bazie habitual residence. Polskie sądy mogą mieć jurysdykcję na podstawie obywatelstwa (jeśli oboje polscy obywatele) — ale polskie sądy mogą zdecydować, że właściwszym forum jest UK.

Czy angielski rozwód jest uznawany w Polsce? Co do zasady tak — orzeczenia UE są uznawane automatycznie (Bruksela IIb), a orzeczenia angielskie (po Brexicie) wymagają stwierdzenia skuteczności lub są uznawane w trybie KPC art. 1145 i nast. Szczegóły zależą od konkretnego wyroku.

Czy mogę cofnąć złożony pozew w UK i złożyć w Polsce? To kwestia prawna angielskiego procedury — po cofnięciu angielski sąd traci jurysdykcję i możesz złożyć w Polsce. Ale cofnięcie przed angielskim sądem ma własne wymogi proceduralne.

Powiązane artykuły

Podstawa prawna

Masz podobną sprawę? Zgłoś ją — bezpłatnie

Mieszkasz w UK, a sprawa dotyczy Polski? Opisz ją — wstępnie ocenimy i skojarzymy Cię z regulowanym polskim adwokatem lub radcą prawnym. Sprawę można prowadzić zdalnie, na podstawie pełnomocnictwa.

Bezpłatna analiza →