Polska sukcesja a prawo angielskie — które prawo obowiązuje?

Twoja rodzina mieszka w kilku krajach. Ojciec był w UK, matka w Polsce, Ty w Niemczech. Teraz któreś z rodziców umiera — i pojawia się chaos: którego prawa spadkowego mam użyć? Polskiego czy angielskiego? Czy mogą się zastosować oba naraz?

To pytanie — które prawo obowiązuje — jest fundamentalne dla każdego spadku międzynarodowego. Błędna decyzja może kosztować Cię tysięce złotych w niepotrzebnych procedurach, podatkach i konfliktach.

Ten poradnik wyjaśnia logikę międzynarodowego prawa prywatnego dla spadków i pokazuje, kiedy stosuje się polskie prawo, a kiedy angielskie.

Ogólna zasada kolizji: lex situs dla nieruchomości; prawo ostatniego pobytu/obywatelstwa dla ruchomości i kont ⚠️

Zanim zrozumiesz konkretne przypadki, musisz poznać dwie główne reguły:

Reguła 1 — Lex Situs (Prawo miejsca położenia rzeczy)

Zasada: Nieruchomość zawsze podlega prawu kraju, gdzie się znajduje.

• Dom w Warszawie → prawo polskie
• Dom w Londynie → prawo angielskie
• Działka w Berlinie → prawo niemieckie

To jest absolute. Niezależnie od tego, gdzie mieszka właściciel, gdzie pracuje, gdzie się urodził — nieruchomość podlega prawu tego kraju.

Reguła 2 — Prawo Ostatniego Miejsca Zamieszkania / Obywatelstwa (dla ruchomości i kont)

Dla pieniędzy, papierów wartościowych, kont bankowych, samochodów, biżuterii — stosuje się:

• Po Brexicie w UK: prawo angielskie (English law) — bo UK nie jest związana rozp. EU 650/2012
• W Polsce: rozp. EU 650/2012 — które mówi: „prawo kraju ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy"

Przykład: - Polak mieszkał ostatnio w UK → majątek ruchomy w UK podlega prawu angielskiemu - Polak mieszkał ostatnio w PL → majątek ruchomy w PL podlega prawu polskiemu - Anglik mieszkał ostatnio w PL → majątek ruchomy w PL podlega prawu anglielskiemu (lex situs dla nieruchomości PL) ale bank account może podlegać prawu angielskiemu, jeśli było to ostatnie mieszkanie w UK ⚠️

Nieruchomość w PL = prawo polskie niezależnie od obywatelstwa ✅

To jest jasne i bezsprzeczne:

Dom w Polsce → prawie polskie (KC, art. 922–1088)

Niezależnie od: - Czy spadkodawca był Polakiem czy Brytyjczykiem - Czy spadkodawca mieszkał w Polsce czy w UK - Czy spadkobierca jest Polakiem czy Niemcem - Czy jest testament angielski czy polski

Konsekwencje praktyczne: - Obowiązują polskie grupy spadkobierców (art. 931–940 KC) - Polskie prawo do zachowku (art. 991 KC) - Polski podatek od spadków (ustawa z 1983 r.) - Stwierdzenie nabycia: polski notariusz lub sąd polski - Wpis do KW: sąd gruntowy polski

Pieniądze na koncie w UK banku = prawo angielskie ⚠️

Tu jest bardziej skomplikowane. Konto bankowe w UK podlega angielskiemu prawu spadkowemu.

Jeśli spadkodawca miał konto w Barclays (UK bank):

Prawo właściwe: - Czy stosuje się prawo angielskie czy polskie? - ⚠️ Po Brexicie: UK nie jest związana rozp. EU 650/2012 - UK stosuje własne prawo prywatne międzynarodowe (common law) - Zwykle: prawo angielskie (bo bank jest w UK i to jest majątek w UK)

Konsekwencje: - Obowiązują angielskie zasady dziedziczenia (nie polskie grupy) - Brak polskiego zachowku (angielskie prawo jest inne) - Angielski podatek (Inheritance Tax, do 40%) - Notariusz/sąd angielski (Grant of Probate/Letters of Administration) - Brak uznawalności polskiego APD w UK

Co to znaczy praktycznie (testamenty, zachowek, kolejność)

Teraz konkretne różnice między prawami.

Scenariusz: Polak mieszkał w UK, zostawił dom w PL + konto w UK

Majątek A: Dom w Warszawie (wartość 400,000 PLN) - Prawo: Polskie (KC) - Spadkobiercy: Polskie grupy (art. 931 KC) — żona + dwie córki - Zachowek: ✅ TAK — córkami mają prawo do 1/2 udziału, jeśli są wykluczone (art. 991 KC) - Podatek: Polska stawka 3–7% (Grupa I) - Procedura: Notariusz PL → APD → wpis do KW - Testamenty: Polski lub angielski + art. 22 rozp. EU 650/2012 (wybór prawa PL)

Majątek B: Konto w UK (wartość 50,000 GBP) - Prawo: Angielskie (English law) - Spadkobiercy: Angielskie reguły — żona najpierw, potem dzieci (art. Administration of Estates Act 1925) - Zachowek: ❌ NIE — prawo angielskie nie zna „zachowku" w sensie polskim (jest inny mechanizm: Inheritance (Provision for Family and Dependants) Act 1975) - Podatek: Inheritance Tax 40% (powyżej £325,000 = nil rate band, ale mogą być zwolnienia dla małżonka) - Procedura: Sąd angielski → Grant of Probate → Bank angielski - Testamenty: Angielski (testament notarialny/anglosaski)

Podsumowanie — co się zmienia

Zachowek NIE istnieje w prawie angielskim (proper provision for dependants — inny mechanizm) ⚠°

To jest bardzo ważne: prawo angielskie nie zna „zachowku" w sensie, w jakim znamy go w Polsce.

Polska: Zachowek (art. 991 KC)

Definicja: Prawo do minimalnego udziału w spadku dla osób najbliższych, niezależnie od testamentu.

Kto ma: Dzieci, małżonek, rodzice (jeśli będą wykluczone z testamentu).

Ile: 1/2 tego, co byłoby im przypadło w dziedziczeniu ustawowym.

Przykład: - Ojciec zostawia wszystko nieznajomemu (wyłączając dzieci) - Dzieci mogą pozwać o zachowek = 1/2 × (to co byłoby im przypadło) - Jeśli byłyby dwa dzieci, każde dostaje 1/4 spadku

Angielskie: Provision for Family and Dependants (Inheritance Act 1975)

Definicja: Prawo do „odpowiedniej utrzymania" dla osób zależnych od spadkodawcy.

Kto ma: - Małżonek, partner (civil partner) - Dzieci (do 18 lat lub jeśli są na utrzymaniu) - Dorośli (jeśli byli na utrzymaniu spadkodawcy) - Byłoś małżonek

Ile: Nie ma „minimalnego udziału" jak w Polsce. Sąd angielski decyduje, ile osoba potrzebuje na utrzymanie (stawka jest niższa).

Procedura: Pozew do sądu angielskiego; koszty są wysokie (adwokat £1–5k+).

Rekomendacja: dwa testamenty (jeden PL, jeden UK) ⚠°

Jeśli masz majątek zarówno w Polsce, jak i w UK, powinieneś mieć dwa testamenty:

1. Testament polski (notarialny, wg KC) - Dotyczy: majątku w PL + ruchomości w PL - Może zawierać wybór prawa (art. 22 rozp. EU 650/2012): „wszystko podlega prawu polskiemu" - Pozwala na polskiego wykonawcę

2. Testament angielski (notarialny/testamentary, wg English law) - Dotyczy: majątku w UK + ruchomości w UK - Może zawierać: „będzie to sąd angielski, Probate w Westminster" - Pozwala na angielskiego wykonawcę (executor)

Dlaczego dwa testamenty?

• ✅ Unikasz konfliktu między systemami
• ✅ Oba systemy uznają odpowiedni testament
• ✅ Każdy test zawar wyraźnie, do czego się odnosi
• ✅ Mniej ryzyka unieważnienia
• ✅ Szybsza procedura w każdym kraju

Koszt dwóch testamentów

• Testament polski (notarialny): ~100–500 PLN
• Testament angielski (solicitor): ~£100–300
• Razem: ~£150–350 + 100–500 PLN

FAQ

Czy mogę mieć testament polski, który będzie ważny w UK?

⚠️ Trudno. Testament polski (notarialny) może być uznany w UK, ale wymaga: 1. Apostille (międzynarodowe poświadczenie) 2. Tłumaczenia na angielski (przez oficjalnego tłumacza) 3. Prośby do sądu angielskiego o Probate — co wymaga czasu i kosztów adwokata

Praktyka: Sądy angielskie będą chcieć znać angielski testament (pisany dla angielskiego systemu). Bezpieczniej: dwa testamenty.

Co gdy cały majątek jest w UK a ja jestem Polakiem?

Jeśli cały spadek jest w UK: - Obowiązuje prawo angielskie (English law of succession) - Nie ma polskiego podatku — tylko Inheritance Tax (UK) - Nie ma polskiego zachowku — obowiązuje Inheritance Act 1975 (inny system) - Procedura: wyłącznie sąd angielski (Probate)

W tym przypadku nie ma znaczenia, że jesteś Polakiem — nieruchomość i pieniądze w UK podlegają prawu angielskiemu.

Jak unikać podwójnej procedury?

Dwa testamenty rozwiązują problem. Każdy testament wyraźnie stanowi: - Testament A (polski): „Dotyczy majątku w Polsce, podlega prawu polskiemu" - Testament B (angielski): „Dotyczy majątku w UK, podlega prawu angielskiemu"

To eliminuje wątpliwości i przyspieszenie procedury.

Podsumowanie — mapa szybka

Kolejny krok

Jeśli masz majątek w obu krajach:

1. Skonsultuj się z polskim prawnikiem (prawo rodzinne, spadkowe)
2. Skonsultuj się z solicitorem angielskim (English succession law)
3. Przygotuj dwa testamenty (jeden dla każdego kraju)
4. Dokumentuj wyraźnie: każdy testament dotyczy konkretnego majątku i kraju

Tak unikniesz chaosu, konfliktów między systemami i niepotrzebnych procedur.

Disclaimer: Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. TwojaSprawa to platforma informacyjno-koordynacyjna, nie kancelaria. Każdą sprawę należy ocenić indywidualnie z udziałem wykwalifikowanego prawnika oraz solicitora angielskiego (w sprawach dotyczących UK).