Naruszenie praw pacjenta - zadośćuczynienie

Brak zgody na zabieg, odmowa wglądu do dokumentacji, zlekceważona informacja o ryzyku, naruszenie intymności podczas badania - to nie tylko poczucie krzywdy. Naruszenie praw pacjenta jest w Polsce odrębną podstawą roszczenia, niezależną od tego, czy doszło do uszczerbku na zdrowiu. Jeśli mieszkasz w Wielkiej Brytanii, a leczenie odbyło się w Polsce, możesz dochodzić zadośćuczynienia zdalnie - bez przyjazdu do kraju, na podstawie pełnomocnictwa udzielonego polskiemu adwokatowi lub radcy prawnemu. W tym artykule wyjaśniamy, jakie prawa pacjenta chroni ustawa, kiedy należy się zadośćuczynienie i jak poprowadzić sprawę z zagranicy.

Czym są prawa pacjenta i skąd wynikają

Katalog praw pacjenta określa ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. To dokument zbierający w jednym miejscu uprawnienia, które wcześniej były rozproszone w różnych przepisach.

Do najważniejszych praw pacjenta należą:

Naruszenie któregokolwiek z tych praw może rodzić odpowiedzialność placówki lub personelu medycznego - i to nawet wtedy, gdy samo leczenie pod względem medycznym przebiegło prawidłowo. To kluczowa różnica między klasycznym błędem medycznym a naruszeniem praw pacjenta: pierwsza sprawa dotyczy szkody na zdrowiu, druga - naruszenia autonomii, godności i prawa do informacji.

Zadośćuczynienie z art. 4 ustawy - na czym polega

Podstawą roszczenia jest art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z tym przepisem w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę - na zasadach określonych w art. 448 Kodeksu cywilnego. To samodzielna podstawa odpowiedzialności, której nie trzeba mylić z ogólnymi roszczeniami z tytułu czynów niedozwolonych.

Z konstrukcji tej wynikają trzy istotne wnioski:

  1. Wina jest konieczna. Odpowiedzialność powstaje przy zawinionym naruszeniu - wystarczy jednak najczęściej niedbalstwo, czyli niedołożenie należytej staranności wymaganej od podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych.
  2. Uszczerbek na zdrowiu nie jest wymagany. Roszczenie z art. 4 ustawy i roszczenie o zadośćuczynienie z art. 445 Kodeksu cywilnego mają odrębny charakter. Do zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta nie trzeba wykazywać rozstroju zdrowia ani uszkodzenia ciała.
  3. Krzywda dotyczy zwykle sfery psychicznej. Z tego powodu w orzecznictwie kwoty bywają umiarkowane - to obszar oceny sądu, zależny od okoliczności konkretnej sprawy.

Roszczenia te można łączyć. Jeśli naruszeniu praw pacjenta towarzyszył błąd medyczny powodujący szkodę na zdrowiu, można dochodzić zarówno zadośćuczynienia z art. 4 ustawy, jak i odszkodowania oraz zadośćuczynienia na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego. Szerzej opisujemy to w artykule Odszkodowanie za błąd medyczny w Polsce.

Rola Rzecznika Praw Pacjenta

Rzecznik Praw Pacjenta to centralny organ administracji powołany na mocy tej samej ustawy. Stoi na straży praw pacjentów i prowadzi postępowania wyjaśniające. Może uznać określoną praktykę za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i wydać decyzję nakazującą jej zaniechanie.

Warto pamiętać, że postępowanie przed Rzecznikiem ma charakter administracyjny i co do zasady nie zastępuje procesu cywilnego o zadośćuczynienie - to dwie odrębne ścieżki, które jednak mogą się uzupełniać. Decyzja lub stanowisko Rzecznika bywa cennym materiałem dowodowym w późniejszym postępowaniu sądowym.

Złożenie wniosku do Rzecznika jest bezpłatne i nie wymaga obecności w Polsce - można to zrobić korespondencyjnie lub elektronicznie. Jeśli jednak celem jest uzyskanie zadośćuczynienia pieniężnego, kluczowe pozostaje przygotowanie pozwu cywilnego, w czym pomaga adwokat lub radca prawny.

Jak prowadzić sprawę zdalnie z Wielkiej Brytanii

Mieszkanie w UK nie wyłącza możliwości dochodzenia roszczeń w Polsce. Sprawa o naruszenie praw pacjenta dotyczy zdarzenia w polskiej placówce, rozpoznaje ją polski sąd, a Ty nie musisz przyjeżdżać, by ją prowadzić.

Typowy przebieg współpracy zdalnej wygląda tak:

  1. Opis sytuacji i dokumenty. Przesyłasz skany dokumentacji medycznej, korespondencję z placówką, ewentualne odpowiedzi na reklamację. O tym, jak gromadzić dowody, piszemy w artykule Jak udowodnić błąd lekarski - dokumentacja i dowody.
  2. Pełnomocnictwo. Udzielasz pełnomocnictwa polskiemu adwokatowi lub radcy prawnemu. Dokument można podpisać w UK; w niektórych sytuacjach przydatne bywa poświadczenie podpisu (np. u notariusza lub w konsulacie), ale standardowe pełnomocnictwo procesowe zwykle nie wymaga formy notarialnej.
  3. Wystąpienie do placówki. Prawnik kieruje wezwanie do podmiotu leczniczego lub jego ubezpieczyciela, próbując zakończyć sprawę ugodowo.
  4. Pozew i proces. W razie braku porozumienia składany jest pozew. Większość czynności prawnik wykonuje samodzielnie; Twoja osobista obecność na rozprawie często nie jest konieczna, a w razie potrzeby sąd może przesłuchać Cię w trybie zdalnym lub w drodze pomocy prawnej.

Cała komunikacja z Tobą może odbywać się po polsku - mailowo i telefonicznie. To wygodne rozwiązanie dla osób, które wyjechały z Polski, ale ich sprawa zdrowotna pozostała w kraju.

Terminy - nie zwlekaj z roszczeniem

Roszczenia o zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta podlegają przedawnieniu na zasadach przewidzianych dla roszczeń z czynów niedozwolonych w Kodeksie cywilnym. Co do zasady termin liczy się od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Terminy bywają różne w zależności od okoliczności (m.in. inaczej liczy się je w przypadku małoletnich), dlatego dokładną ocenę przedawnienia warto powierzyć prawnikowi możliwie szybko po zdarzeniu. Im wcześniej zgłosisz sprawę, tym łatwiej zabezpieczyć dokumentację i świadków - dowody z czasem słabną, a niektóre, jak nagrania monitoringu, bywają nadpisywane.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy mogę dostać zadośćuczynienie, jeśli leczenie się powiodło, ale naruszono moje prawa? Tak. Roszczenie z art. 4 ustawy o prawach pacjenta jest niezależne od uszczerbku na zdrowiu. Nawet przy prawidłowym leczeniu, jeśli zawiniono np. brakiem zgody czy odmową dostępu do dokumentacji, sąd może przyznać zadośćuczynienie. Wysokość zależy od oceny sądu w danej sprawie.

Czym różni się sprawa o naruszenie praw pacjenta od sprawy o błąd medyczny? Naruszenie praw pacjenta dotyczy autonomii, godności i informacji (np. brak świadomej zgody), a błąd medyczny - szkody na zdrowiu wynikłej z nieprawidłowego leczenia. Roszczenia mają odrębne podstawy prawne i można je dochodzić łącznie.

Czy muszę przyjechać do Polski, żeby prowadzić sprawę? Co do zasady nie. Sprawę prowadzi pełnomocnik na podstawie udzielonego pełnomocnictwa. Twoja obecność na rozprawie często nie jest wymagana, a sąd może przewidzieć zdalne przesłuchanie.

Ile może wynieść zadośćuczynienie? Kwoty są ustalane indywidualnie przez sąd i zależą od rodzaju oraz wagi naruszenia. W orzecznictwie sumy bywają umiarkowane, ponieważ krzywda dotyczy zwykle sfery psychicznej. Nie istnieje gwarantowana ani z góry ustalona stawka - przykłady kwot mają charakter wyłącznie ilustracyjny.

Czy złożenie skargi do Rzecznika Praw Pacjenta wystarczy, by dostać pieniądze? Nie zawsze. Postępowanie przed Rzecznikiem jest administracyjne i nie zastępuje procesu cywilnego o zadośćuczynienie. Może jednak wesprzeć dowodowo późniejszy pozew. Jeśli zależy Ci na rekompensacie pieniężnej, kluczowe jest postępowanie sądowe.

Powiązane sprawy

Jeśli naruszeniu praw pacjenta towarzyszyły inne zdarzenia, sprawdź również:

Podstawę prawną w pełnym brzmieniu znajdziesz w tekście ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w bazie ISAP.

Masz podobną sprawę? Zgłoś ją — bezpłatnie

Mieszkasz w UK, a sprawa dotyczy Polski? Opisz ją — wstępnie ocenimy i skojarzymy Cię z regulowanym polskim adwokatem lub radcą prawnym. Sprawę można prowadzić zdalnie, na podstawie pełnomocnictwa.

Bezpłatna analiza →