Jak odrzucić spadek z długami - termin 6 miesięcy

Dostałeś wiadomość, że zmarły krewny w Polsce zostawił po sobie głównie długi, a Ty od lat mieszkasz w Wielkiej Brytanii i nie chcesz dziedziczyć cudzych zobowiązań. Odrzucenie spadku z długami to najczęstszy sposób, by się od nich uwolnić - ale wszystko stoi na jednej dacie: masz tylko sześć miesięcy. Poniżej wyjaśniam, od kiedy liczy się ten termin, w jakiej formie złożyć oświadczenie i jak załatwić sprawę zdalnie z UK, bez lotu do kraju.

Dlaczego odrzucenie spadku w ogóle ma sens

Spadek to nie tylko mieszkanie czy oszczędności. Dziedziczy się także długi - niespłacone kredyty, pożyczki, zaległości wobec ZUS czy urzędu skarbowego. Jeśli zobowiązania przewyższają majątek, dziedziczenie staje się czystą stratą.

Polskie prawo daje spadkobiercy wybór. Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego możesz spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza albo go odrzucić. Odrzucenie oznacza, że traktuje się Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 KC) - nie odpowiadasz za żadne długi spadkowe.

Jest jednak haczyk, o którym łatwo zapomnieć: gdy Ty odrzucasz spadek, w Twoje miejsce wchodzą zwykle Twoje dzieci. Dla nich również zaczyna biec własny termin na odrzucenie. O tym, kto dziedziczy po Tobie, piszemy w artykule Co się dzieje z długami po odrzuceniu spadku - kto dziedziczy dalej.

Termin 6 miesięcy - najważniejsza data w całej sprawie

To sedno tematu. Zgodnie z art. 1015 § 1 KC oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

Zwróć uwagę: termin nie biegnie od dnia śmierci, lecz od dnia, w którym dowiedziałeś się, że dziedziczysz. Dla najbliższej rodziny będzie to zwykle dzień, w którym dowiedziałeś się o śmierci krewnego. Dla dalszych krewnych - często dopiero dzień, w którym dowiedzieli się, że ktoś bliżej spokrewniony odrzucił spadek i powołanie przeszło na nich.

W praktyce oznacza to, że:

Termin sześciu miesięcy jest terminem prawa materialnego - jego przekroczenie wywołuje skutki opisane niżej i nie da się go po prostu „przywrócić" jak terminu procesowego.

Co się dzieje, jeśli przegapisz termin

Tu jest istotna zmiana, którą wprowadziła nowelizacja Kodeksu cywilnego z 2015 r. (weszła w życie 18 października 2015 r.). Wcześniej milczenie spadkobiercy bywało groźne. Dziś jest bezpieczniej.

Zgodnie z art. 1015 § 2 KC brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że jeśli przegapisz sześciomiesięczny termin, nie przyjmujesz długów „w nieskończoność" - odpowiadasz za nie tylko do wartości czynnej spadku, czyli do wartości odziedziczonego majątku.

To realna ochrona, ale nie zwalnia z ostrożności:

Różnicę między tymi dwiema drogami rozkładamy na czynniki w artykule Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza vs odrzucenie.

Forma oświadczenia: sąd, notariusz albo konsul

Odrzucenie spadku to nie nieformalna deklaracja - musi mieć właściwą formę. Zgodnie z art. 1018 § 3 KC oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Masz więc trzy praktyczne drogi:

  1. Sąd - oświadczenie składa się ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym, w sądzie rejonowym. Mieszkając za granicą, ścieżkę sądową prowadzi zwykle pełnomocnik w Polsce.
  2. Notariusz - notariusz w Polsce przyjmuje oświadczenie do protokołu. Można to zrobić osobiście albo przez właściwie umocowanego pełnomocnika.
  3. Konsul - polski konsul w Wielkiej Brytanii może przyjąć oświadczenie o odrzuceniu spadku lub uwierzytelnić odpowiedni dokument. To wygodne dla Polonii, bo nie wymaga przyjazdu do kraju.

Niezależnie od drogi, oświadczenie musi spełniać wymogi z art. 1018 § 3 KC co do treści (m.in. dane spadkodawcy, tytuł powołania, treść oświadczenia). Dlatego warto, by jego brzmienie przygotował prawnik - źle sformułowane oświadczenie bywa źródłem problemów.

Jak odrzucić spadek zdalnie, mieszkając w UK

Najważniejsza wiadomość: w większości przypadków nie musisz przyjeżdżać do Polski. Sprawę da się poprowadzić z Wielkiej Brytanii. Kluczem jest pełnomocnictwo dla adwokata lub radcy prawnego w Polsce.

Typowy schemat działania wygląda tak:

  1. Udzielasz pełnomocnictwa szczególnego do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku - polskie prawo wymaga tu pełnomocnictwa z podpisem urzędowo poświadczonym. Podpis możesz poświadczyć w polskim konsulacie w UK albo u brytyjskiego notary public (wtedy zwykle z klauzulą apostille).
  2. Prawnik w Polsce składa w Twoim imieniu oświadczenie u notariusza lub w sądzie - w granicach terminu sześciu miesięcy.
  3. Alternatywnie sam składasz oświadczenie przed polskim konsulem w UK, a konsul przekazuje je do właściwego sądu w Polsce.
  4. Dla dzieci - jeśli chcesz odrzucić spadek także w ich imieniu - potrzebna jest dodatkowo zgoda sądu opiekuńczego (o czym niżej).

Pilnuj kalendarza. Poświadczenie podpisu, apostille i przesyłka międzynarodowa zajmują czas, a sześć miesięcy mija szybciej, niż się wydaje. Informacje o czynnościach konsularnych dla Polonii w UK znajdziesz na rządowym portalu gov.pl. Praktyczne szczegóły drogi konsularnej i pełnomocnictwa opisujemy w artykule Odrzucenie spadku przez konsulat lub pełnomocnika z UK.

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka

To jeden z najczęściej pomijanych elementów. Jeżeli odrzucasz spadek, a masz małoletnie dzieci, powołanie przechodzi zwykle na nie - i wtedy w ich imieniu również trzeba złożyć oświadczenie o odrzuceniu.

Tyle że rodzic nie może zrobić tego samodzielnie. Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego to czynność przekraczająca zwykły zarząd majątkiem dziecka, więc co do zasady wymaga uprzedniej zgody sądu opiekuńczego. Dopiero po jej uzyskaniu rodzic składa oświadczenie w imieniu dziecka.

Ma to wpływ na termin: bieg sześciu miesięcy dla dziecka jest powiązany z chwilą, w której to dziecko (a w jego imieniu rodzic) zostało powołane do spadku, a oczekiwanie na decyzję sądu opiekuńczego trzeba w harmonogramie uwzględnić. Cały ten mechanizm tłumaczymy w artykule Odrzucenie spadku w imieniu dziecka - zgoda sądu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Od kiedy liczy się termin 6 miesięcy na odrzucenie spadku? Od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 KC) - dla najbliższej rodziny zwykle od dnia, w którym dowiedziałeś się o śmierci spadkodawcy. Każdy spadkobierca ma własny, indywidualnie liczony termin.

Czy mogę odrzucić spadek z długami, mieszkając w UK, bez przyjazdu do Polski? Tak. Oświadczenie można złożyć przed polskim konsulem w Wielkiej Brytanii albo przez pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego) w Polsce, dysponującego pełnomocnictwem szczególnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

Co się stanie, jeśli przegapię sześciomiesięczny termin? Po nowelizacji z 2015 r. brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 KC) - odpowiadasz za długi tylko do wartości odziedziczonego majątku. Aby całkowicie wyjść ze spadku, trzeba jednak aktywnie go odrzucić w terminie.

Czy odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga zgody sądu? Co do zasady tak. Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego przekracza zwykły zarząd jego majątkiem, więc wymaga uprzedniej zgody sądu opiekuńczego, a dopiero potem złożenia oświadczenia przez rodzica.

Czy po odrzuceniu spadku na pewno nie będę odpowiadać za długi? Tak - odrzucając spadek, jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 KC) i nie odpowiadasz za długi spadkowe. Pamiętaj jednak, że powołanie przechodzi wtedy na kolejne osoby (np. Twoje dzieci), które również powinny zdecydować w swoim terminie.

Masz podobną sprawę? Zgłoś ją — bezpłatnie

Mieszkasz w UK, a sprawa dotyczy Polski? Opisz ją — wstępnie ocenimy i skojarzymy Cię z regulowanym polskim adwokatem lub radcą prawnym. Sprawę można prowadzić zdalnie, na podstawie pełnomocnictwa.

Bezpłatna analiza →